Page 35 - ปรัชญาการเมือง

พนั ธะทางการเมอื ง 8-25

รายละเอยี ดในบทสนทนา The Republic เพลโตอธิบายถึงจติ วิญญาณของมนุษยป์ ระกอบดว้ ย
ส่วนต่างๆ สามสว่ นหรือเรยี กวา่ ‘ไตรลักษณ์จติ ’ (tri-partie soul) ไดแ้ ก่สว่ นที่เปน็ เหตผุ ลหรอื สตปิ ัญญา
เปน็ สว่ นทดี่ ที ส่ี ามารถเขา้ ถงึ ความรู้ ความยตุ ธิ รรมหรอื โลกของแบบได้ (reason/wisdom) ตอ่ มาเปน็ สว่ น
ของความกล้าหาญ (thymos/spiritedness) แสดงออกในเร่ืองของความรักในเกียรติยศและแสวงหา
ช่ือเสียง ในขณะที่ส่วนสุดท้ายคือส่วนของความอยาก ความปรารถนา (appetitive/desire) เป็นการให้
คณุ คา่ และความส�ำคัญในเร่อื งของกามสุข ในขณะท่นี ครรัฐทเี่ พลโตอธบิ ายประกอบด้วยชนช้ันสามชนช้ัน
อนั ไดแ้ กช่ นชนั้ ผปู้ กครอง (rulers) ชนชน้ั นกั รบ (guardian) และชนชนั้ ลา่ งทป่ี ระกอบดว้ ยพอ่ คา้ ชา่ งฝมี อื
และเกษตรกร บคุ คลเหลา่ นมี้ หี นา้ ทท่ี ำ� มาคา้ ขายและผลติ อาหารเพอื่ เลย้ี งดผู คู้ นในนครรฐั สว่ นจติ วญิ ญาณ
จะมคี วามเปน็ เอกภาพ มคี วามสมดลุ เกดิ ขนึ้ อยา่ งแทจ้ รงิ ไดน้ น้ั มาจากจติ วญิ ญาณในสว่ นทเ่ี ปน็ เหตผุ ลหรอื
สติปัญญา ได้ปกครองหรือมีอ�ำนาจเหนือจิตวิญญาณในส่วนที่เป็นความกล้าหาญหรือไม่ก็สามารถดึงเอา
สว่ นทเ่ี ปน็ ความกลา้ หาญเขา้ มารว่ มเปน็ พนั ธมติ รดำ� เนนิ การปกครองควบคมุ จติ วญิ ญาณในสว่ นทเี่ ปน็ ความ
ปรารถนา ซ่ึงต่อมาเพลโตเชอ่ื มโยงความสมั พนั ธร์ ะหว่างจติ วิญญาณกับการท�ำหน้าท่ีและการปกครองว่า
‘นครรฐั คือจติ วิญญาณท่ีขยายใหญ’่ (polis as a soul writ large)31 จิตวญิ ญาณของมนุษยส์ ะท้อนถงึ
ความเป็นอนุนคร (micropolis) และมีผลโดยตรงตอ่ รูปแบบของระบอบการเมอื ง (political regime)32
ขณะเดียวกนั ระบอบการเมืองก็มีอทิ ธิพลตอ่ ลักษณะของผคู้ นดว้ ย

ดงั นน้ั พนั ธะทางการเมอื งของเพลโตจงึ มาจากการจดั แบง่ ประเภทของจติ วญิ ญาณของแตล่ ะบคุ คล
(politics of the soul) และน�ำมาสู่การเชื่อมโยงกบั การสงั กดั ชนชน้ั และการปฏิบตั ิหน้าท่ี ท่ีพิจารณาและ
ตดั สนิ จากคณุ สมบตั ใิ นเรอื่ งของความรู้ สตปิ ญั ญา ภมู หิ ลงั การถกู อบรมเลย้ี งดทู บ่ี คุ คลไดร้ บั และการศกึ ษา
ทแ่ี ตกตา่ งกนั ไดป้ ฏบิ ตั หิ นา้ ทท่ี ตี่ วั เองมคี วามสามารถ มที กั ษะและความถนดั โดยไมไ่ ปกา้ วกา่ ยหรอื ปฏบิ ตั ิ
หนา้ ทท่ี ต่ี นเองไมม่ คี วามรู้ ความสามารถและความถนดั ซง่ึ จะไปเชอ่ื มโยงไปถงึ เรอ่ื งของความยตุ ธิ รรมและ
รปู แบบทางการเมอื งทีด่ ีและไม่ดเี กดิ ข้ึนตามมา33

แนวความคดิ ในเรอื่ งพนั ธะทางการเมอื งยงั ปรากฏอยใู่ นบทสนทนา The Laws ซง่ึ เปน็ ผลงานใน
ชว่ งปลายชวี ติ ของเพลโต เน้ือหาในเลม่ ท่สี าม (book three) ของบทสนทนา The Laws เพลโตใหช้ าย
แปลกหน้าชาวเอเธนส์ท่ีก�ำลังสนทนากับ Cleinias ได้อธิบายรายละเอียดของสิทธิอ�ำนาจเจ็ดประเภท
(seven titles to authority) ทเ่ี กดิ ขน้ึ ระหวา่ งผคู้ นในชมุ ชนการเมอื ง ผปู้ กครองกบั ฝา่ ยผถู้ กู ปกครองเปน็
ความสมั พนั ธใ์ นเชงิ อำ� นาจซงึ่ จะเปน็ ทม่ี าในเรอ่ื งของการเกดิ พนั ธะทางการเมอื ง ในลกั ษณะของการเชอ่ื ฟงั
(obedience) โดยเริ่มต้ังแต่ระดับครัวเรือนจากสถานะของพ่อแม่ มีหน้าที่คือผู้เลี้ยงดูอบรมสมาชิกใน
ครอบครัว เปรียบได้กับการปกครองดูแลบุตรหลาน ส่วนฝ่ายบุตรหลานมีหน้าท่ีจะต้องเช่ือฟังและปฏิบัติ
ตามส่ิงที่พ่อแม่หรือผู้น�ำครอบครัวสั่งสิทธิอ�ำนาจประเภทท่ีสอง เกิดข้ึนจากบุคคลผู้ท่ีมีชาติก�ำเนิดสูงส่ง

31 Plato. The Republic. 368d-369a, 421c, 435a-e.
32 โปรดดูการอธบิ ายถึงความเปลีย่ นแปลงของรปู แบบการปกครองไดใ้ นบทสนทนา The Republic: book 8-9.
33 ในบทสนทนา The Republic เล่มท่ี เพลโตอุปมาระบอบการปกครองเหมอื นกับเรอื โดยสารที่ระบอบประชาธิปไตย
ลูกเรือทกุ คนอาจอา้ งสิทธิวา่ ตนเองมีความสามารถในการเดินเรอื แทนที่กปั ตนั เรอื ท้ังๆ ท่ใี นความเป็นจริงลูกเรอื ไมม่ ีความร้ทู ส่ี ำ� คัญ
และมีความจ�ำเป็นในการเดินเรือเพ่ือน�ำผู้โดยสารซึ่งก็คือประชาชนไปสู่เป้าหมายโดยปลอดภัยและสวัสดิภาพ เช่นความรู้เกี่ยวกับ
กระแสน้�ำ ความสามารถในการอ่านทศิ ทางการโคจรของดวงดาวในยามคำ่� คนื