Page 31 - ปรัชญาการเมือง
P. 31
พนั ธะทางการเมอื ง 8-21
เร่ืองที่ 8.2.2
พันธะทางการเมืองของโสเกรตีส
แม้ว่าจะได้รับการขนานนามและให้การยกย่องจากนักปราชญ์ในยุคหลังว่า เป็นนักปรัชญา
การเมอื งคนแรก ดว้ ยการใชส้ ตปิ ญั ญาเปลยี่ นลกั ษณะและรปู แบบความคดิ และความรทู้ างการเมอื งของชาว
เอเธนส์ใหห้ ันกลบั มาตัง้ ค�ำถามทีเ่ ก่ยี วขอ้ งและลงลึกไปยังจติ ใจทีอ่ ยูภ่ ายในและคุณธรรม แตโ่ สเกรตีสเปน็
นักปราชญ์ท่ีไม่ได้ลงมือเขียนบันทึกผลงานของตนเองไว้เลย โสเกรตีสถูกปลุกให้มีชีวิตด้วยผลงานของ
สานุศิษย์และนักคิดร่วมสมัยทั้งจากนักประพันธ์บทละคร Aristophanes นักประวัติศาสตร์ Xenophon
และนักปรัชญาเพลโต ซึง่ ในบทสนทนา Crito ของเพลโตสะท้อนถึงการทำ� หนา้ ทพ่ี ลเมืองอยา่ งเครง่ ครัด
ของโสเกรตีส ดว้ ยการเคารพเชือ่ ฟงั กฎหมายและการแสวงหาความยตุ ธิ รรม บทสนทนา Crito มีเนอื้ หา
ในช่วงเหตุการณ์ระหว่างท่ีโสเกรตีสถูกควบคุมตัวอยู่ในคุกหลังจากโดนพิพากษาจากลูกขุนชาวเอเธนส์
เพ่ือรอเวลาลงโทษประหารชีวิต ในช่วงเวลาที่ยังเหลืออยู่ Crito เพื่อนสนิทของโสเกรตีสได้เข้ามาเย่ียม
พรอ้ มความพยายามเสนอหนทางใหโ้ สเกรตสี หลบหนอี อกจากทคี่ มุ ขงั ซงึ่ แผนการหลบหนไี ดถ้ กู จดั เตรยี ม
เอาไว้เรียบร้อยจากพรรคพวกของ Crito เหลือเพียงแค่การรอเวลาเพื่อให้โสเกรตีสตัดสินใจเท่านั้น แต่
สดุ ทา้ ย Crito กลบั ตอ้ งผดิ หวังเพราะโสเกรตสี ปฏเิ สธทจ่ี ะหลบหนดี ว้ ยเหตุผลที่วา่
‘ถ้าเช่นนั้นเราไม่ควรตอบแทนส่ิงท่ีผิดด้วยส่ิงท่ีผิด หรือท�ำความช่ัวแก่ผู้ใดไม่ว่าเขาจะปฏิบัติต่อ
เราอย่างไร…การกระท�ำในสิง่ ที่ผดิ หรอื ตอบแทนสงิ่ ท่ผี ดิ ด้วยส่ิงทผ่ี ิดจะเปน็ สิ่งทถี่ กู ต้องไปไม่ได้’24
ตอ่ มาในบทสนทนา Apology ถงึ แมว้ า่ โสเกรตสี จะถกู ศาลประชาชนเอเธนสต์ ดั สนิ ลงโทษประหาร
ชวี ติ แตเ่ พลโตไดแ้ สดงใหเ้ หน็ ถงึ การปฏบิ ตั หิ นา้ ทใี่ นฐานะนกั ปรชั ญาการเมอื งและพลเมอื งชาวเอเธนสจ์ าก
คำ� กลา่ วของโสเกรตสี ไวอ้ ย่างนา่ สนใจว่า
‘ทา่ นผปู้ ระเสรฐิ ’ ‘ทา่ นผซู้ งึ่ เปน็ ประชาชนของเอเธนส์ นครทยี่ งิ่ ใหญท่ ส่ี ดุ และมชี อื่ เสยี งทสี่ ดุ ในทาง
ปัญญาและอ�ำนาจ ท่านไม่ละอายหรือท่ีท่านเอาใจต่อการแสวงหาทรัพย์ ช่ือเสียงและเกียรติยศ และไม่
เอาใจใส่หรอื คำ� นึงถงึ ปัญญา ความจริงและการท�ำจิตใหส้ มบูรณ?์ …และถา้ จะมใี ครในหมพู่ วกท่านคดั คา้ น
และกลา่ ววา่ เขาเอาใจใส่ในเร่อื งนี้ดงั กลา่ ว ขา้ พเจา้ กจ็ ะไม่ปล่อยเขาไปในทันที ตวั ข้าพเจา้ เองก็จะไมไ่ ปแต่
ขา้ พเจา้ จะตงั้ คำ� ถามแกเ่ ขา ตรวจสอบและซกั ถามเขาและถา้ ขา้ พเจา้ พบวา่ เขาไมม่ คี ณุ ธรรมแตก่ ลา่ ววา่ ตน
มี ข้าพเจ้าก็จะต�ำหนิเขาท่ีเหยียดหยามสิ่งท่ีมีความส�ำคัญมากท่ีสุด และสนใจในส่ิงซ่ึงมีคุณค่าน้อยกว่า
ข้าพเจ้าจะกระทำ� อยา่ งนีก้ ับใครก็ตามที่ข้าพเจา้ พบ ไม่ว่าจะเป็นคนหนุ่มสาวหรอื คนชรา เป็นชาวตา่ งชาติ
24 Plato. (1997). Complete Works. Edited, with Introduction and Notes, by John M. Cooper. Indianapolis:
Hackett Publishing Company. Crito: 49b-e. ผเู้ ขียนตรวจสอบกบั การแปลของสมบตั ิ จนั ทรวงศ์. (2535). ปรัชญาการเมือง
เบื้องต้น: บทวิเคราะห์โสเกรตสี (ฉบับพมิ พ์คร้ังท่ี 2 แก้ไขเพิ่มเติม, หนา้ 234). กรงุ เทพฯ: ส�ำนักพมิ พ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
