Page 26 - ประวัติศาสตร์การเมืองและเศรษฐกิจไทย

7-16 ประวัติศาสตรก์ ารเมืองและเศรษฐกิจไทย
เปน็ สว่ นของประชาชนจะจองได้ กลมุ่ ผรู้ เิ รม่ิ ตง้ั บรษิ ทั นี้ ไดแ้ ก่ พนั เอกพระยาพหลพลพยหุ เสนา พระสารสาส-
พลขันธ์ พระยามไหสวรรย์ พระยาศัลวธิ านนิเทศ พันเอกพระรณรัฐวิภาคกิจ พันเอกพระวิชิตเนตศิ าสตร์
พันโทพระอุดมโยธาธิยตุ พนั โทหลวงพบิ ลู สงคราม หลวงปฐพพี ิจารณ์ นายเซง่ หลี ลืออำ� รุง นายเอกโปย้
วสี กลุ และนายเต็ก โกเมศ29 แต่การประกาศขายหุ้นใหแ้ กป่ ระชาชนไมป่ ระสบผลส�ำเร็จนัก ท�ำให้รัฐบาล
ตอ้ งรบั ซอื้ หนุ้ ทเ่ี หลอื ทง้ั หมด การด�ำเนนิ การตงั้ บรษิ ทั กระดาษสยามนต้ี อ่ มาโอนเปน็ ของรฐั บาลเพราะตดิ ขดั
เรอื่ งไมม่ ผี คู้ ้�ำประกนั การเงนิ ทจี่ ะซอ้ื เครอ่ื งจกั ร30 รฐั บาลไดม้ อบใหก้ ระทรวงกลาโหมด�ำเนนิ การตอ่ ไป โดย
สามารถจัดหาสถานที่และสร้างโรงงานกระดาษข้ึนท่ีจังหวัดกาญจนบุร3ี 1 ซึ่งกว่าท่ีโรงงานกระดาษแห่งนี้
จะท�ำการผลิตได้ก็เป็น พ.ศ. 2481 แล้ว

2. บริษัทนํ้าตาลสยามหรือโรงงานนํ้าตาล เริ่มด�ำเนนิ การโดยพระยามไหสวรรยไ์ ด้ยนื่ โครงการ
มายังรัฐบาล เพื่อขอให้รัฐบาลช่วยเหลือในเรื่องเงินทุนและขอความคุ้มครอง เช่นการยกเว้นภาษีภายใน
และการต้ังก�ำแพงภาษีสินค้านํ้าตาล การย่ืนโครงการของพระยามไหสวรรย์ใน พ.ศ. 2477 กระทรวง
เศรษฐการให้ความสนใจและมีการศึกษาด�ำเนินการอย่างรวดเร็ว แต่การด�ำเนินการจัดต้ังบริษัทนํ้าตาล
สยามนนั้ ตอ้ งประสบกับปญั หาส�ำคัญคือเร่ืองหุน้ ท่ีขายไม่ออก จงึ มกี ารเสนอทางเลอื กโดยจะขอใหร้ บั ทุน
จากต่างประเทศ ซ่ึงบริษัทอีสต์เอเชียติกได้ขอเข้าร่วมหุ้นด้วย 45 เปอร์เซ็นต์ แต่ปรากฏว่าการประชุม
คณะรัฐมนตรี 7 ตุลาคม 2478 ไม่พิจารณาในเร่อื งนี้ เพราะเกรงจะเกิดความเขา้ ใจผิดและมีการร้องเรยี น
ไปยังสถานทูต32 ในเวลาต่อมาการท่ีหุ้นของบริษัทน้ําตาลสยามขายไม่ได้ ท�ำให้โรงงานนํ้าตาลต้องโอน
เปน็ กจิ การของรฐั โดยกระทรวงเศรษฐการเป็นผูด้ แู ลและย้ายที่ตงั้ โรงงานนา้ํ ตาลจากจงั หวัดชลบุรมี าต้งั ท่ี
จงั หวดั ล�ำปาง33

การที่รัฐได้เข้าไปมีส่วนในการประกอบการไม่ว่าจะเป็นบริษัทกระดาษสยามหรือบริษัทนํ้าตาล
สยาม แสดงให้เห็นว่าในระยะแรกรัฐบาลไม่มเี จตนาทจี่ ะใหก้ ิจการทัง้ สองเป็นของรฐั ความชว่ ยเหลือทใ่ี ห้
น้ันเป็นลักษณะของการร่วมทุนกับเอกชนในรูปของบริษัทจ�ำกัด แต่ด้วยปัญหาของบริษัททั้งสองไม่ว่าจะ
เป็นการขาดผู้ค�้ำประกันการเงิน หรือการขายหุ้นไม่ได้ ท�ำให้รัฐบาลต้องเข้าด�ำเนินการให้กิจการทั้งสอง
เป็นของรัฐ ซ่งึ กวา่ ทร่ี ฐั จะไดเ้ ขา้ ดำ� เนินการใหก้ ิจการทั้งสองเข้ามาอยใู่ นความควบคมุ โดยตรง และท�ำการ
ผลิตได้ก็เป็น พ.ศ. 2481 ซึ่งไทยได้ท�ำสนธิสัญญาเสมอภาคกับนานาประเทศแล้ว ข้อสังเกตอีกประการ
หนึ่งของการที่รัฐเข้าประกอบการคือ รัฐบาลมิได้มีการกีดกันหรือผูกขาดใดๆ รัฐบาลยังคงปล่อยให้ธุรกิจ
ท้ังสองเป็นไปอย่างปกติ ท่าทีเช่นน้ีแสดงให้เห็นว่ารัฐมีข้อจ�ำกัดในการสนับสนุนผู้ประกอบการไทยอยู่
นั่นคือเร่ืองหนังสือสัญญาพระราชไมตรีจึงท�ำให้การช่วยเหลือของรัฐเป็นแบบการร่วมทุนในรูปของบริษัท
จำ� กดั ในชว่ งแรกโดยท่ีไมส่ ามารถใหส้ ิทธิพิเศษใดๆ แก่กจิ การทร่ี ฐั เข้าร่วมทุนด�ำเนินการ

29 หจช.(2)สร.0201.22.2.3 กลอ่ ง 2/6 โรงงานอุตสาหกรรมทำ� กระดาษของรัฐบาล
30 หจช.(2)สร.0201.22.2.3/20 บริษัทกระดาษสยามจำ� กดั เหตทุ ี่ต้องเลิกเป็นบรษิ ัท
31 ยุทธโกษ. 10 พฤศจกิ ายน 2479 และ ยุทธโกษ. 10 ตุลาคม 2481.
32 หจช.(2)สร.0201.22.2.7 กล่อง 1/4 โรงงานทำ� น้าํ ตาลหรือบริษัทท�ำน้ําตาลตอนพระยามไหสวรรค์เรม่ิ ก่อการจัดตงั้
33 Akira Suehiro, Capital Accumulation in Thailand 1855-1985 (Tokyo Yuuki Kikaku, 1989), 123.