Page 50 - ความรู้และทักษะการสื่อสารชุมชน

5-40 ความรแู้ ละทักษะการสื่อสารชมุ ชน

สื่อชุมชน: สื่อทางเลือกของชุมชน “ของ” “โดย” “เพื่อ” ชุมชน

เบอร์ริแกน (Berrigan F.J. อ้างใน กาญจนา แก้วเทพ และคณะ, 2540, น. 51) ได้เสนอ
คณุ ลักษณะสอ่ื ชมุ ชนทเ่ี หมาะสมกับชุมชนไว้ 5 ประการ

1. เนน้ การปรบั ปรงุ สอื่ ของชมุ ชนใหเ้ หมาะสมส�ำหรบั ประโยชนใ์ นการใชง้ านของชมุ ชน (appro-
priate) โดยขนึ้ กับการท่ีชุมชนต้ังวัตถปุ ระสงค์ไว ้

2. ต้องเปน็ สื่อที่คนในชุมชนสามารถเข้าถึง (access) ไดต้ ลอดเวลา เพ่อื นำ� ไปใชใ้ นการแสวงหา
ข่าวสาร เพ่ือความรแู้ ละเพื่อความบนั เทงิ

3. เปน็ สอ่ื ทช่ี มุ ชนตอ้ งเขา้ มามสี ว่ นรว่ ม (participates) โดยมสี ว่ นรว่ มในหลากหลายบทบาท ทงั้
การเปน็ ผู้ท�ำหน้าทใี่ นการวางแผนการใชส้ ื่อ การเปน็ ผผู้ ลติ การเป็นผูแ้ สดง เป็นต้น

4. ตอ้ งเปน็ สอ่ื ทแี่ สดงออก (expression) ของชมุ ชน ไมใ่ ชเ่ ปน็ เพยี งสอ่ื เพอ่ื ชมุ ชน หมายความถงึ
ตวั ตนของชมุ ชนทีแ่ สดงออกไปนนั้ จะตอ้ งมที ่มี าจากการก�ำหนดของชุมชนเองไมใ่ ช่เปน็ การท�ำใหโ้ ดยผูอ้ นื่

5. ส่ือชุมชนจะปรับเปลี่ยนลักษณะของการเป็นเคร่ืองมือถ่ายทอดข่าวสารจากท่ีหนึ่งไปยังอีกที่
หนงึ่ การเปน็ เวทีสำ� หรบั แลกเปลยี่ นขา่ วสารและทศั นะของทกุ คน

การสอ่ื สารชมุ ชนสว่ นใหญแ่ ลว้ เปน็ การสอื่ สารทเ่ี กดิ ขนึ้ ในชมุ ชน “โดย” คนในชมุ ชน “ของ” ชมุ ชน
และทำ� “เพอ่ื ” ชมุ ชน ส่ือชุมชนมีบทบาทเป็นท้งั ผู้สง่ สาร ผู้ผลิตส่ือและผรู้ ับสาร จงึ มกั เป็นการสอ่ื สารทีม่ ี
ขนาดเล็ก มีผู้เข้ามาเกี่ยวข้องจ�ำนวนไม่มากนัก สื่อชุมชนจึงเป็นส่ือท่ีใช้ในชุมชน เช่น ส่ือบุคคล ส่ือพ้ืน
บา้ น สอื่ การต์ นู วิทยุชุมชน สือ่ ใหม่ เป็นตน้ ทัง้ นี้ สือ่ แต่ละประเภทต่างมีคณุ ลกั ษณะเฉพาะท่แี ตกต่างกนั
ออกไป ส�ำหรบั ในที่นี้จะยกตวั อยา่ งบางสอื่ ทนี่ ิยมใช้กนั ดงั น้ี

ประเภทส่ือ ข้อเด่น ข้อจ�ำกัด
ชุมชน
จุดเด่นในด้านการมีอิทธิพลส�ำคัญต่อการ เปน็ สอื่ ทตี่ อ้ งการทกั ษะของผสู้ ง่ สารสงู ขาด
1. สื่อบคุ คล โน้มน้าวใจให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทาง ความคงทน พูดแลว้ ผา่ นไป ไม่ครอบคลมุ
พฤตกิ รรมสงู สดุ เปน็ สอ่ื ทม่ี ลี กั ษณะการสอ่ื - ผู้ฟังที่มีจ�ำนวนมาก ไม่มีหลักฐานอ้างอิง
สารแบบเผชญิ หนา้ ไมว่ า่ จะเปน็ การสอื่ สาร และยังเป็นสื่อหรือช่องทางการส่ือสาร ท่ี
ระหว่างบุคคลหรือกับกลุ่มก็ตาม ลักษณะ ขาดความเหมาะต่อประเด็นสารที่มีความ
การส่ือสารโดยส่ือบุคคลเอื้ออ�ำนวยให้สา- ซบั ซอ้ น เนอื่ งจากการสอื่ สารดว้ ยการใชค้ ำ�
มารถแสดงปฏกิ ริ ยิ าปอ้ นกลบั ตอ่ กนั ไดท้ นั ที พูดเพียงอย่างเดียวอาจไม่ก่อให้เกิดความ
จึงสามารถใช้ประโยชน์จากปฏิกิริยาป้อน เขา้ ใจแกผ่ รู้ บั ไดเ้ พยี งพอ อาจตอ้ งใชส้ อ่ื อนื่ ๆ
กลับเป็นข้อมูลในการปรับการส่ือสารให้ ประกอบ เชน่ แผนภมู ิ สไลด์ ภาพประกอบ
เหมาะสมไดอ้ ยา่ งทนั ที สอื่ บคุ คลจงึ นบั เปน็ เป็นต้น นอกจากน้ีมีข้อที่ควรพิจารณาใน
การเลือกใช้สื่อบุคคลคือแม้ว่าจะจัดเป็นสื่อ