Page 16 - การวางแผน การออกแบบ และการผลิตสื่อชุมชน
P. 16
12-6 การวางแผน การออกแบบและการผลติ สอื่ ชมุ ชน
ความน�ำ
จากการศึกษาของกาญจนา แก้วเทพ และคณะ (2543) เผยให้เห็นว่า สื่อบุคคลแม้จะเป็นสื่อ
ขนาดเล็ก แตก่ ลับมีคุณปู การในดา้ นการพฒั นาชมุ ชนเปน็ อยา่ งสงู เพราะมีลกั ษณะทีเ่ ดน่ คอื สะดวก คา่
ใชจ้ า่ ยนอ้ ย สนทิ สนมกบั ชมุ ชน จงึ มกั กลายเปน็ เครอื่ งมอื ในการสอื่ สารจากสว่ นกลางหรอื รฐั สภู่ าคประชาชน
ตัวอยา่ งเชน่ การสร้างเกษตรอำ� เภอ นักพฒั นาจากสว่ นกลาง อย่างไรกด็ ี ยงั ไมค่ ่อยมีการใหค้ วามสำ� คญั
ตอ่ การพฒั นาสอื่ บคุ คล โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ การพฒั นาใหส้ อ่ื บคุ คลกลายเปน็ ผกู้ ระตนุ้ ใหช้ มุ ชนเขา้ มามสี ว่ น
รว่ มในการพฒั นา แนวคดิ ดงั กลา่ วเรม่ิ ตน้ ขน้ึ ในชว่ งทศวรรษท่ี 2540 ซง่ึ เปน็ ไปตามกระบวนทศั นก์ ารพฒั นา
กระแสทางเลอื ก (alternative paradigm) ซง่ึ จะสง่ ผลใหเ้ กดิ การพฒั นาทยี่ งั่ ยนื และวางอยบู่ นความตอ้ งการ
ของชุมชน ส�ำหรบั ในที่น้ี จะนำ� เสนอใหเ้ ห็นถึงแนวคิดเบ้ืองตน้ ของสอ่ื บุคคล แนวคดิ การพัฒนาส่อื บุคคล
ขัน้ ตอน และกรณีศกึ ษา ตามกระบวนทศั นก์ ารพัฒนากระแสทางเลือก
เรื่องที่ 12.1.1
แนวคิดเบื้องต้นของส่ือบุคคล
1. ความหมายของส่ือบุคคล
โดยทั่วไป ค�ำว่า สอ่ื บคุ คลตามกระบวนทศั น์การพัฒนากระแสหลัก (dominant paradigm) ซ่ึง
มุ่งเน้นการพัฒนาจากรัฐส่วนกลาง เน้นความทันสมัย จะหมายถึง “บุคคลที่ท�ำหน้าที่สื่อสาร ถ่ายทอด
ขา่ วสาร ความรจู้ ากสว่ นกลาง” หรอื กลา่ วอกี นัยหนงึ่ คือ “การเปน็ ตวั กลางหรอื สะพานเชอื่ มระหวา่ งรฐั กับ
ชุมชน” หากพิจารณาตามองค์ประกอบการส่ือสาร สอ่ื บุคคลคือ “ส่ือ/ช่องทาง” (channel) ประเภทหนง่ึ
ไมต่ า่ งจากสอื่ มวลชนทเ่ี ปน็ ชอ่ งทางการสอ่ื สาร แตส่ อ่ื บคุ คลนี้ จะเนน้ มนษุ ย์ เปน็ สอ่ื กลาง มกั จะวางอยบู่ น
การส่อื สารแบบโนม้ นา้ วใจ และมักจะเปน็ บุคคลจากภายนอกชุมชน
แตส่ ำ� หรบั ความหมายของสอื่ บคุ คลในกระบวนทศั นก์ ระแสทางเลอื ก (alternative paradigm) ที่
มุ่งเน้นการพัฒนาจากฐานราก หรือการพัฒนาจากชุมชน กลับขยายมุมมองเพ่ิมเติมว่า สื่อบุคคล คือ
“บคุ คลทท่ี ำ� หนา้ ทใี่ นการสรา้ งความเขา้ ใจรว่ มกนั ” ซงึ่ นน่ั กห็ มายความวา่ สอื่ บคุ คลอาจไมไ่ ดเ้ พยี งทำ� หนา้ ท่ี
ในการถา่ ยทอดขา่ วสารจากสว่ นกลางเทา่ นน้ั แตก่ ลบั ทำ� หนา้ ทเ่ี ปน็ ตวั กลางทเี่ ปน็ ผปู้ ระสานความเขา้ ใจกนั
ระหวา่ งรฐั กบั ชมุ ชน ส่อื บคุ คลผ้นู ีจ้ ึงอาจต้องมคี วามเข้าใจร้จู กั ชุมชนเป็นอยา่ งดีและมแี นวโนม้ เปน็ คนของ
ชุมชนมากกว่ากรณีแรก ท�ำให้เม่ือจะสื่อสารก็จะมิได้เน้นการโน้มน้าวใจ แต่จะให้ความสนใจต่อการสร้าง
