Page 17 - การวางแผน การออกแบบ และการผลิตสื่อชุมชน
P. 17
การใช้และพัฒนาส่อื บุคคลและเครือขา่ ยการสอื่ สารเพ่ือการพัฒนาชมุ ชน 12-7
ความเข้าใจร่วมกันของชุมชน การกระตุ้นให้ชุมชนร่วมกันคิดร่วมกันบริหารจัดการประเด็นปัญหาต่างๆ
และทส่ี ำ� คญั คือ การกา้ วไปสกู่ ารช่วยสร้างพลงั ตอ่ รองกบั ภาครฐั หรือภายนอกชุมชนได้อีกด้วย
นอกจากนนั้ ในทางปฏบิ ัติ อมรรตั น์ ทพิ ยเ์ ลิศ (2549) และกาญจนา แกว้ เทพ (2551) ยงั ขยาย
ความว่า สื่อบุคคลยังเป็นไปได้มากกว่าเป็นแค่ “ส่ือ” แต่สามารถแสดงบทบาทได้มากข้ึน คือ เป็นท้ัง
ผู้ส่งสาร เนื้อหา สอื่ /ชอ่ งทาง และผ้รู ับสาร กล่าวคอื
ในด้านผู้ส่งสาร คือ การเป็นผู้แปลงสารหรือข้อมูลที่ได้รับมาจากส่วนกลาง เหตุน้ีสถานภาพจึง
ไมไ่ ดเ้ ปน็ เพยี งแคต่ วั กลางถา่ ยทอดขา่ วสารอยา่ งเดยี วเทา่ นนั้ เมอื่ ไดร้ บั ขา่ วสารกส็ ามารถปรบั เลอื กขอ้ มลู
ใหเ้ หมาะสมกบั ชมุ ชน
ในดา้ นของเนื้อหาสาร หมายถึง ตัวสอ่ื บคุ คลกส็ ามารถเปน็ เน้ือหาได้เช่นกนั เช่น การกระทำ� ของ
ส่อื บคุ คล ความคิด การแต่งตวั ก็สามารถส่อื ความหมายบางอย่างได้
ในดา้ นของชอ่ งทางการสอ่ื สาร คอื การเปน็ ทงั้ ผสู้ ง่ สารถา่ ยทอดขา่ วสารแลว้ ยงั หมายรวมถงึ การ
ทำ� หนา้ ที่เปน็ ผูส้ ร้างความเข้าใจรว่ มกนั
และในดา้ นผูร้ ับสาร คอื การเป็นทัง้ ผู้รบั ขอ้ มูลข่าวสาร และการแสวงหาข่าวสารจากแหลง่ ข้อมูล
ตา่ งๆ
ดงั นน้ั จงึ อาจสรปุ ไดว้ า่ สอื่ บคุ คล กค็ อื บุคคลท่ีท�ำหน้าที่สื่อสารข้อมูล ตลอดจนการสร้างความ
เข้าใจร่วมกัน เพ่ือให้เกิดการพัฒนาชุมชนอย่างมีส่วนร่วม นอกจากน้ัน ในทางปฏิบัติ ส่ือบุคคลยังอาจ
ท�ำหน้าท่ีได้มากกว่าการเป็นแค่ตัวส่ือ โดยขยายไปสู่การเป็นผู้ส่งสาร เน้ือหา ช่องทาง และผู้รับสาร
2. ความส�ำคัญของสื่อบุคคล
สอ่ื บคุ คล มคี วามสำ� คญั ในแงข่ องการพฒั นาชุมชนดงั น้ี
2.1 สื่อบุคคล มีความส�ำคัญในการถ่ายทอดข่าวสารจากส่วนกลาง ความส�ำคญั ดังกล่าววางอยู่
บนปรัชญาการพัฒนากระแสหลัก และกรอบแนวคดิ การสือ่ สารจงั หวะเดยี ว (one-step flow of com-
munication) ส่ือบุคคลจะเป็นเสมอื นตวั กลางในการสอ่ื สารความคิดจากรฐั เพราะสอื่ บคุ คลจะมคี วามใกล้
ชิดกับประชาชนมากกว่า เหตุนี้ การพัฒนาในสังคม จึงค่อนข้างใช้ส่ือบุคคลเป็นตัวกลางส่งต่อข่าวสาร
ตัวอย่างที่เห็นได้เด่นชัด คือ บรรดานักพัฒนาท้ังหลายท่ีมาจากภาครัฐ และบทเพลงผู้ใหญ่ลี ท่ีบอกเล่า
เรอื่ งราวของผใู้ หญล่ ที �ำหนา้ ทตี่ กี ลองประชมุ และแจง้ ขา่ วสารจากภาครฐั วา่ “ทางการเขาสงั่ มาวา่ ใหช้ าวนา
เลยี้ งเป็ดและสกุ ร”
แนวทางดังกล่าวมักจะถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่า เป็นแนวทางที่มองสื่อบุคคลเพียงแค่ส่ือหรือ “ร่าง
ทรง” เท่าน้ัน แต่อย่างน้อยก็เกิดการพัฒนาให้สื่อบุคคลได้พัฒนาการส่ือสารโน้มน้าวใจแก่กลุ่มเป้าหมาย
รวมถงึ การพจิ ารณาวา่ ใครคอื บคุ คลทจ่ี ะเปน็ ตวั กลางในการส่อื สารผ่านชมุ ชน ซง่ึ มาตรวดั ก็คอื ความเป็น
ผูท้ ันสมัย (modern man) เชน่ การเปน็ คนทต่ี ิดตอ่ กับโลกภายนอก การเปน็ คนทีก่ ว้างขวาง เปน็ ทร่ี ูจ้ ัก
เปน็ ต้น
2.2 สื่อบุคคล มีความส�ำคัญในด้านการแสวงหาข้อมูลข่าวสาร ในขณะทบ่ี ทบาทขอ้ แรก จะเนน้
สอื่ บคุ คลในฐานะผสู้ ง่ สาร แตส่ ำ� หรบั ในหวั ขอ้ นจ้ี ะใหค้ วามสนใจตอ่ สอ่ื บคุ คลทก่ี ลายเปน็ ผรู้ บั สารทที่ ำ� หนา้ ท่ี
