Page 22 - การวางแผน การออกแบบ และการผลิตสื่อชุมชน
P. 22
12-12 การวางแผน การออกแบบและการผลติ สื่อชุมชน
ในด้านที่สอง มิติทางสังคม หมายถึงสื่อบุคคลจะมีการผนวกลักษณะทางสังคมติดมาด้วยเสมอ
เช่น อายุ เพศ การศกึ ษา เชือ้ ชาติ ฐานะทางเศรษฐกจิ ต�ำแหนง่ ในชมุ ชน เปน็ ต้น
ในด้านที่สาม มิติทางประวัติศาสตร์ หมายถึง ภูมิหลังความเป็นมากว่าที่จะเป็นส่ือบุคคลจะมี
เบ้อื งหลัง ต้นทุนความรู้ ประสบการณ์ เจตจำ� นงบางอย่างตดิ ตามมาดว้ ย
การมีหลากหลายโฉมหน้า ท�ำให้ในการท�ำงานกับส่ือบุคคลอาจต้องวิเคราะห์ว่า ส่ือบุคคลน้ันคือ
ใครแลว้ ยงั อาจตอ้ งพจิ ารณาถงึ มติ สิ งั คม มติ ปิ ระวตั ศิ าสตร์ และการพจิ ารณาถงึ การทสี่ อ่ื บคุ คลจะอยใู่ นมติ ิ
การสอ่ื สารในดา้ นใดได้บ้าง
3.9 ส่ือบุคคลเป็นสื่อที่มีสายใยเชื่อมร้อยอยู่กับชุมชน ในขณะทส่ี ่ือมวลชนอาจค่อนขา้ งหา่ งเหิน
จากชมุ ชน ในทางตรงกนั ขา้ มสอ่ื บคุ คลจะมเี สน้ สายโยงใยกบั ชมุ ชน ทง้ั ในกรณขี องการเปน็ คนในชมุ ชนอยู่
แล้ว เช่น พระ ผใู้ หญ่บา้ น อสม. รวมถงึ แม้จะเป็นคนนอกชมุ ชน เช่น เกษตรต�ำบล เจา้ หนา้ ทีส่ าธารณสขุ
แต่กย็ ังคงมคี วามใกล้ชดิ ทำ� งานกบั คนในชมุ ชน
ด้วยคุณสมบัติดังกล่าว จึงท�ำให้มีลักษณะใกล้ชิดกับชุมชน รู้จักความต้องการของชุมชน รู้จัก
ปัญหา และมีความน่าไว้วางใจ มีผลประโยชน์ร่วมกับชุมชน ท�ำให้เม่ือจะสื่อสารกับชุมชนก็จะท�ำให้เกิด
ประสิทธิผลท่ีดี
อย่างไรก็ตาม แมส้ ือ่ บุคคลจะมคี ุณปู การดังที่กล่าวไปแลว้ แต่ในเวลาเดยี วกนั กจ็ �ำเปน็ ตอ้ งเขา้ ใจ
ถึงข้อจ�ำกัดของสื่อบุคคล ตัวอย่างที่เห็นได้เด่นชัดคือ ส่ือบุคคลมักจะครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายค่อนข้าง
แคบ เมือ่ เทียบกบั ส่อื มวลชนทำ� ใหส้ ือ่ สารได้เฉพาะในพ้นื ท่จี �ำกัด
อกี ทงั้ การสอื่ สารผา่ นบคุ คลมกั จะใชก้ ารพดู ซงึ่ อาจมขี อ้ จำ� กดั ทง้ั ในเรอื่ งของความจดจำ� การอธบิ าย
ในเชิงนามธรรม จึงอาจต้องมีการประสมสื่ออื่นๆ เช่น ส่ือเอกสาร การสาธิตประกอบ นอกจากนั้น เม่ือ
พจิ ารณาประสทิ ธภิ าพของสอื่ บคุ คลกจ็ ะขนึ้ อยกู่ บั สมรรถนะการสอ่ื สารของสอ่ื บคุ คลแตล่ ะคน เหตนุ จ้ี งึ อาจ
ต้องมกี ารเสรมิ ศกั ยภาพของสือ่ บคุ คลใหเ้ พ่มิ สงู ขนึ้ (รายละเอียดในเรือ่ งถดั ไป)
4. ประเภทของสื่อบุคคล
การจ�ำแนกส่ือบุคคลสามารถด�ำเนินการไดห้ ลากหลายแนวทาง ดงั น้ี
4.1 สื่อบุคคลตามเกณฑ์พ้ืนที่ชุมชน จะจ�ำแนกสื่อบุคคลออกเป็นส่ือบุคคลภายในชุมชน ได้แก่
ผ้ใู หญ่บ้าน อสม. ปราชญช์ ุมชน พระ หมอพ้ืนบา้ น และสอ่ื บุคคลภายนอกชุมชน ซ่งึ มกั จะเป็นเจา้ หน้าที่
จากหนว่ ยงานภายนอกชุมชน ทั้งภาครฐั องค์กรพฒั นาเอกชน นักการตลาด พ่อคา้ ได้แก่ เกษตรอำ� เภอ
ครู หมอ ฯลฯ
เกณฑ์ดังกล่าวนอกจากจ�ำแนกคนในและนอกชุมชนแล้ว ยังมองว่า ส่ือบุคคลท่ีอยู่ในและนอก
ชุมชนจะมีความแตกต่างกัน โดยพิจารณาจากความรู้สึกของผู้รับสารในชุมชนเป็นส�ำคัญ กล่าวคือ ส่ือ
บุคคลภายนอกนอกชุมชน จะมีคุณสมบัติพิเศษคือ การมีความน่าเชื่อถือสูง (credibility) เพราะว่า มี
ความรคู้ วามสามารถ แตอ่ าจไมไ่ ดร้ บั ความไวว้ างใจ เพราะเปน็ คนนอกชมุ ชน ตวั อยา่ งเชน่ กรณที ส่ี อ่ื บคุ คล
ภายนอกมคี วามขดั แยง้ กนั กบั ชมุ ชน เชน่ การสรา้ งเขอื่ น โรงไฟฟา้ (กาญจนา แกว้ เทพ และคณะ, 2543)
