Page 27 - การวางแผน การออกแบบ และการผลิตสื่อชุมชน

การใชแ้ ละพฒั นาสื่อบุคคลและเครอื ข่ายการส่ือสารเพื่อการพัฒนาชุมชน 12-17
สมรรถนะทางการส่ือสาร หรือความสามารถทางการสื่อสาร เป็นความรู้ที่มีพื้นฐานจากสายวาท
นิเทศ หรือวาทวิทยา ซ่ึงเน้น “ลักษณะเฉพาะท่ีบุคคลสามารถส่ือความหมายด้วยการพูดและการ
แสดงออกเพื่อให้ผู้อื่นได้รับรู้และเข้าใจตนเองในแง่มุมต่าง ๆ” (รุ้ง ศรีอัษฎาพร, 2558: 21) และเม่ือ
หยิบยกแนวคิดดังกล่าวมาใช้ในสายการสื่อสารเพื่อการพัฒนาโดยเฉพาะในกรณีของชุมชน สมรรถนะ
ทางการสื่อสารก็จะไม่เพียงแต่การส่ือสารเพื่อการพูดและแสดงออกเท่าน้ัน แต่กจ็ ะขยายไปสู่การส่ือสาร
อ่ืน ๆ เพื่อที่จะท�ำให้ผู้อ่ืนได้รับรู้และเข้าใจในประเด็นด้านการพัฒนาชุมชน
กาญจนา แก้วเทพ (2551: 326-327) ได้หยิบยกนิยามของบอสตรอม (Bostrom) ขยายความ
สมรรถนะทางการสอื่ สารวา่ “ความสามารถทางการสื่อสาร จะต้องมีส่วนผสมของการมีความรู้เร่ืองการ
สื่อสารท่ีเหมาะสม การอ่านสถานการณ์ และจะต้องใช้ความรู้ได้ด้วย” กล่าวคือ ต้องมีความรู้ด้านการ
ส่ือสาร เม่ือรู้แล้ววิเคราะห์สถานการณ์เป็น และน�ำความรู้น้ันมาใช้ จึงจะเรียกได้ว่า เป็นสมรรถนะหรือ
ความสามารถทางการสื่อสาร
ทงั้ น้ี สว่ นทเ่ี ปน็ ขอ้ พงึ ระวงั กค็ อื สมรรถนะทางการสอื่ สารมไิ ดเ้ ปน็ กฎโดยทวั่ ไป แตจ่ ะมคี วามแตก
ตา่ งหลากหลายตามปจั จยั ทางสงั คมและวฒั นธรรมของแตล่ ะกลมุ่ ตวั อยา่ งเชน่ หากเปน็ ในสงั คมไทย การ
น่งิ เงยี บจะมีความหมายทตี่ า่ งไปจากสงั คมตะวันตก หรือในกรณขี องสมรรถนะทางการสอื่ สารของเกษตร
ตำ� บล ก็อาจมีความแตกต่างจากนกั ขายตรง
นอกจากนนั้ กาญจนา แก้วเทพ (2549 และ 2551) ยังเสนอวา่ การจะพัฒนาสมรรถนะทางการ
สื่อสารของส่ือบุคคลได้นั้น อาจต้องพัฒนาไปตามองค์ประกอบสามด้าน กลา่ วคอื (1) ความรู้ (2) ทกั ษะ
และ (3) กลยทุ ธ์
1. ความรู้ ในสว่ นนส้ี ามารถจำ� แนกไดห้ ลากหลายแงม่ มุ สำ� หรบั ในทนี่ จี้ ะมงุ่ เนน้ เฉพาะความรสู้ าม
ด้าน คอื ความรดู้ า้ นการสอื่ สาร ความรู้ในประเด็น ความรเู้ ก่ยี วกับชมุ ชน รายละเอยี ดดังน้ี

1.1 ความรู้แรก คอื ความรู้ด้านการสื่อสาร สมรรถนะทางการสื่อสารมกั จะระบุถงึ ความรู้
ดา้ นการสอื่ สารเปน็ หวั ใจสำ� คญั โดยมองวา่ การสอ่ื สารจะเปน็ เครอ่ื งมอื สำ� คญั ในการชว่ ยในดา้ นการพฒั นา
ในส่วนนม้ี กั จะตอ้ งมกี ารใหค้ วามรู้เก่ยี วกบั การสื่อสารกอ่ นว่า อะไรคือการส่ือสาร องคป์ ระกอบการสือ่ สาร
คืออะไร ใครคอื ผู้สง่ สาร เนื้อหา ช่องทางการส่อื สารหรือตัวสื่อ ซึง่ มไิ ดห้ มายความเฉพาะส่อื มวลชน แต่
ขยายไปจนถึงสอื่ ชมุ ชน และใครคอื ผู้รบั สาร

ยง่ิ ไปกวา่ นน้ั ยงั อาจตอ้ งเสรมิ ความรเู้ กยี่ วกบั ทศิ ทางการสอื่ สารแบบสองทศิ ทาง ทเ่ี นน้ การ
สอ่ื สารจากลา่ งขน้ึ บน เพื่อชใ้ี หเ้ หน็ ถงึ การสอื่ สารทไี่ มไ่ ดม้ าจากสว่ นกลางอยา่ งเดยี ว

ส่ิงท่ีส�ำคัญอีกประการ ก็คือ การเสริมความรู้เก่ียวกับการสื่อสารแบบมีส่วนร่วม เพ่ือที่จะ
ทำ� ใหค้ นในชุมชนไดก้ า้ วมามีส่วนรว่ มในประเด็นและการมสี ว่ นรว่ มในการส่อื สาร เพอ่ื จะท�ำให้เกิดพลังใน
การพฒั นา

1.2 ความรู้ในประเด็น จะหมายถึง การมีความรใู้ นประเดน็ ทีพ่ ัฒนา เช่น หากท�ำงานดา้ น
การเกษตรก็จ�ำเปน็ ตอ้ งมคี วามร้ดู า้ นเกษตรในรปู แบบตา่ งๆ ท้งั เกษตรทใ่ี ชส้ ารเคมี เกษตรอินทรยี ์ ตลาด
การบริโภค หากต้องท�ำงานด้านสุขภาพ ก็จ�ำเป็นต้องมีความรู้สุขภาพตามกระบวนทัศน์ใหม่ท่ีเน้นการ
ท�ำงานแบบ “สรา้ งนำ� ซ่อม” หรอื การมองสขุ ภาวะแบบองค์รวม