Page 35 - ประวัติศาสตร์การเมืองและเศรษฐกิจไทย

การเมืองและเศรษฐกิจไทย พ.ศ. 2475-2500 7-25

การลงทุนประกอบการของรัฐบาล (พ.ศ. 2481-2484)

ภายหลังจากรัฐบาลคณะราษฎรได้เข้าไปถือหุ้นในบริษัท เช่น บริษัทกระดาษสยาม และบริษัท
น้ําตาลสยามดังกล่าวมาแล้ว ขณะนั้นการประกอบการของรัฐบาลยังไม่มีลักษณะของการผูกขาด รัฐบาล
ยังเปิดให้มีการแข่งขันระหว่างบริษัทท่ีรัฐมีหุ้นกับธุรกิจของเอกชน การผูกขาดของบริษัทที่รัฐบาลถือหุ้น
เริม่ ขนึ้ อย่างจรงิ จงั ภายหลงั การทำ� สนธสิ ญั ญาเสมอภาค รฐั บาลเพ่ิมจำ� นวนบริษทั มากขนึ้ และด�ำเนนิ งาน
โดยไดร้ บั สทิ ธพิ เิ ศษจากการทรี่ ฐั บาลเขา้ ผกู ขาดการคา้ สนิ คา้ แตล่ ะประเภท และมกี ารตง้ั บรษิ ทั ตา่ งๆ ขน้ึ ดงั นี้

1. บริษัทข้าวไทย จ�ำกัด
รัฐบาลพยายามแก้ไขปัญหาเก่ียวกับการค้าข้าวท่ีชาวจีนมีบทบาทมานาน ชาวนาถูกนายทุนจีน
เอาเปรยี บ ประกอบกบั การขาดแคลนผปู้ ระกอบการคนไทย รวมทง้ั แรงงานทใ่ี ชใ้ นธรุ กจิ โรงสกี ม็ แี ตแ่ รงงาน
จีน รัฐบาลมีความต้องการท่ีจะให้คนไทยได้มีส่วนในธุรกิจน้ีด้วย จึงได้พยายามเข้าช่วยเหลือด้วยการตั้ง
บรษิ ทั ขา้ วไทย โดยไดเ้ สนอโครงการเรอ่ื งการสง่ เสรมิ การคา้ ขา้ วเขา้ สทู่ ปี่ ระชมุ คณะรฐั มนตรใี หร้ บั หลกั การ
และในปลายปี พ.ศ. 2481 บรษิ ัทข้าวสยามกไ็ ด้ก่อต้งั ขน้ึ โดยใชง้ บประมาณรฐั บาล การทต่ี อ้ งดำ� เนินงาน
ในรปู บรษิ ทั นไ้ี ดม้ กี ารกลา่ วถงึ เหตผุ ลในการประชมุ คณะรฐั มนตรเี มอ่ื 22 มกราคม 2480 เพอ่ื พจิ ารณาเรอ่ื ง
นี้ว่ามีผลดีเพราะ “การเดินรูปบริษัทท�ำให้ผู้อ่ืนหาว่าเราเป็นคอมมิวนิสต์สเตต หรือโซเซียลลิสม์สเตต
ไม่ได้...”46 และต่อมาบริษัทข้าวสยามน้ีได้เปลี่ยนช่ือเป็นบริษัทข้าวไทยจ�ำกัด โดยมีนายมา บูลกุล
เปน็ กรรมการผู้จัดการ
การท่ีนายมา บูลกุล ได้เข้ามาเป็นกรรมการผู้จัดการของบริษัทข้าวไทยเพราะความสัมพันธ์กับ
ข้าราชการระดับสูงของรัฐ โดยก่อนหน้านี้นายมา บูลกุลได้เคยเป็นคณะกรรมการในบริษัทน้ําตาลสยาม
จ�ำกดั มาก่อน การเขา้ มาเป็นกรรมการผูจ้ ดั การบริษทั ขา้ วไทยนี้สืบเน่อื งมาจากการที่ญ่ีปนุ่ ต้องการซ้อื ข้าว
แต่ธุรกิจค้าข้าวอยู่ในมือของพ่อค้าจีน ซึ่งระยะนั้นจีนก�ำลังคว�่ำบาตรญี่ปุ่น พ่อค้าข้าวชาวจีนก็ไม่ยอมท่ี
จะขายข้าวให้กับญี่ปุ่น เพราะเกรงว่าจะได้รับอันตราย47 ซ่ึงสร้างความล�ำบากในการหาข้าวขายให้ญี่ปุ่น
จงึ มกี ารหารอื เรอ่ื งนกี้ บั นายมา บลู กลุ ใหเ้ ขา้ มาด�ำเนนิ การจดั การทว่ั ไป การสขี า้ วและการจ�ำหนา่ ย สว่ นเรอ่ื ง
การหาขา้ วสง่ โรงสเี ปน็ หนา้ ทข่ี องรฐั บาล ความรว่ มมอื ระหวา่ งรฐั บาลกบั นายมา บลู กลุ จงึ เปน็ ความรว่ มมอื
ทที่ งั้ สองฝา่ ยไดป้ ระโยชน์ ซงึ่ ตอ่ มานายมา บลู กลุ เปน็ บคุ คลสำ� คญั ทมี่ บี ทบาททำ� งานใหร้ ฐั บาลในการดำ� เนนิ
การประกอบการต่างๆ อีกหลายบรษิ ัท
ความชว่ ยเหลอื จากรฐั บาลในการดำ� เนนิ งานระยะแรก ทำ� ใหบ้ รษิ ทั สามารถทำ� กำ� ไรไดอ้ ยา่ งรวดเรว็
ในระยะแรก พ.ศ. 2482-248348 และไดข้ ยายทนุ จดทะเบยี นจาก 500,000 บาท เปน็ 1,500,000 บาท การ
ขยายทุนนี้รัฐบาลเห็นว่าควรท่ีจะแบ่งขายหุ้นให้แก่คนไทยเข้าถือหุ้น 20 เปอร์เซ็นต์ และที่ประชุม
คณะรฐั มนตรไี ดล้ งมตอิ นมุ ตั ใิ นหลกั การใหข้ ายแกค่ นไทยเทา่ นนั้ และอยา่ ใหม้ ขี อ้ ครหาวา่ ขายหนุ้ ใหบ้ คุ คลหนงึ่
คนใด หรอื หมูค่ ณะใดคณะหนงึ่ โดยเฉพาะ49

46 หจช.(2)สร.0201.57.1/2 กระทรวงเศรษฐการเสนอโครงการตง้ั โรงสีขา้ ว บูลกุล ณ วัดมกุฎกษัตริยาราม 6
47 ประวัตินายมา บูลกุล ต.ช.,ท.ม.อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพนายมา

พฤษภาคม449825สห0งัจ7ศชิต(.(พ3พร)ะสริ นิยร.คะ0รร2ัง:0ส1บร.2รร9ิกค.า,์1ร/ท3ท1ุนอนเงร,ยิ ่ือม2ง5ขจ0นุำ� 7หน)นา. ง่าไยทหยุ้นบ(พริษ.ศัท.ข2า้ 4ว7ไ5ท-ย2 503) (กรุงเทพฯ: สร้างสรรค์, 2526), 107.