Page 32 - ทฤษฎีและการวิจารณ์ภาพยนตร์
P. 32
7-22 ทฤษฎแี ละการวจิ ารณ์ภาพยนตร์
นักวิจารณ์ไทยท่ีมีบทบาทด้านการวิเคราะห์อุดมการณ์ภาพยนตร์อย่างเด่นชัด คือ บุญรักษ์
บุญญะเขตมาลา ดงั ทเ่ี ขียนในบทความเร่ือง “Cry Freedom ภารกจิ ของคนขาว” ในหนงั สือ ศลิ ปะแขนง
ทเี่ จด็ (บุญรกั ษ์ บญุ ญะเขตมาลา, 2533)
“ตลอดชวี ติ ของเขา ดเู หมอื นวา่ กวี นกั เขยี นนวนยิ ายและเรอ่ื งสน้ั ชาวองั กฤษผถู้ อื กำ� เนดิ ใน
อินเดียที่ชื่อ รัดยาร์ด คิปลิ้ง (ค.ศ. 1865-1936) จะไม่เคยรู้สึกเหน็ดเหน่ือยกับการสรรเสริญลัทธิ
จักรวรรดินิยมเลย แก่นทางความคิดของเขาในแง่น้ีถูกประมวลเอาไว้ในบทกวีช่ือ “ภารกิจของ
คนขาว” (ค.ศ. 1899) ซงึ่ ใหค้ วามชอบธรรมแก่ลัทธทิ ว่ี า่ นัน้ ดว้ ยการกลา่ วอ้างว่าประเทศของคนขาว
เชน่ องั กฤษ ทมี่ อี ารยธรรม “เหนอื กวา่ ” จะตอ้ งแสดง “ความรบั ผดิ ชอบ” ดว้ ยการชนี้ ำ� และการพฒั นา
ประเทศของคนที่มีอารยธรรม “ล้าหลังกว่า” ท้ังหลาย นี่ก็คือรากฐานทางอุดมการณ์ของลัทธิ
จักรวรรดินิยมของยุโรปอเมริกา และโดยเฉพาะอย่างยิ่งขององั กฤษ ตั้งแต่ตอนปลายคริสตศ์ ตวรรษ
ท่ี 19 จนกระทง่ั ถงึ ตอนตน้ คริสตศ์ ตวรรษท่ี 20
แน่นอนทีเดียว หลงั จากนนั้ มิติทางอุดมการณ์ของลทั ธิจักรวรรดินิยมมคี วามสลบั ซับซอ้ น
ยงิ่ ขน้ึ อกี เปน็ อนั มาก ทวา่ ความคดิ “ภารกจิ ของคนขาว” กย็ งั คงเปน็ องคป์ ระกอบทจ่ี ำ� เปน็ อยตู่ อ่ ไป”
(บุญรกั ษ์ บุญญะเขตมาลา, 2533, น. 235)
เออรว์ นิ ซลิ เบอร์ (Irwin Silber) นกั วจิ ารณภ์ าพยนตรแ์ นวมารก์ ซสิ มช์ าวอเมรกิ นั ผเู้ ขยี นวจิ ารณ์
ภาพยนตร์นานหลายปใี หก้ ับหนังสือพิมพ์ The Guardian ระบุวา่
“ภารกจิ หลกั ของนกั วจิ ารณภ์ าพยนตรม์ ารก์ ซสิ มใ์ นการวเิ คราะหภ์ าพยนตรเ์ หลา่ นกี้ ค็ อื การ
อา่ นเครอ่ื งวดั อณุ หภมู นิ ใ้ี หถ้ กู ตอ้ ง การเขา้ ใจวา่ คนทำ� ภาพยนตรพ์ ยายามทจ่ี ะทำ� อะไร–ไมใ่ ชใ่ นฐานะ
ทเ่ี ปน็ วธิ กี ารวางแผนอนั ชว่ั รา้ ยอยา่ งจงใจ หรอื แมแ้ ตว่ ธิ กี ารทร่ี สู้ กึ ตวั อยา่ งสมบรู ณ–์ แตใ่ นฐานะทเ่ี ปน็
วิธีการสนองตอบต่อความนึกคิดทางสังคม อย่างที่เห็นได้โดยผ่านทางตลาดแห่งสินค้า” (เออร์วิน
ซิลเบอร์ อา้ งถึงใน บญุ รกั ษ์ บญุ ญะเขตมาลา, 2533, น. 101-102)
ส�ำหรับนักศึกษาที่ต้องการฝึกฝนการวิเคราะห์และร้ือถอนอุดมการณ์ด้วย “เครื่องมือ” ประเภท
ต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างย่ิงเครื่องมือจากส�ำนักสัญวิทยาและโครงสร้างนิยม โปรดศึกษารายละเอียดและ
ฝึกฝนตามหน่วยที่ 8 การเล่าเรื่องในภาพยนตร์
จะเหน็ ว่า กลมุ่ มารก์ ซสิ ม์ใหมม่ ีกลุม่ แยกย่อยไปอีกหลายแนวคดิ ในตำ� ราพื้นฐานนจ้ี ะขอน�ำเสนอ
แนวคิดที่ทรงอิทธิพลในแนวคิดร่วมสมัยของภาพยนตร์ ซึ่งถือว่าเป็นสายมาร์กซิสม์เช่นกัน คือ แนวคิด
เฟมินิสตแ์ ละเควยี ร์ ในตอนต่อไป
