Page 16 - ความรู้เบื้องต้นการสื่อสารชุมชน
P. 16
4-6 ความร้เู บ้อื งตน้ การส่ือสารชุมชน
ความน�ำ
แนวคิดว่าด้วย “ชุมชน” (community) เปน็ หนง่ึ ในแนวคิดทใ่ี ช้กนั อยา่ งกวา้ งขวาง และปรากฏ
อยบู่ อ่ ยครง้ั ในงานวชิ าการสงั คมศาสตรแ์ ละนเิ ทศศาสตร์ แตใ่ นเวลาเดยี วกนั แนวคดิ เรอื่ งชมุ ชนนกี้ เ็ ปน็ สง่ิ
ท่ี “อธิบายได้ยากและคลุมเครือท่ีสุดในแวดวงสังคมวิทยา และแม้จะใช้กันอย่างกว้างขวาง แต่ก็หาได้มี
นิยามของชมุ ชนทช่ี ัดเจนหรือจำ� เพาะเจาะจงไม่” (Abercrombie et al., 1984: 44) ท้งั นี้ เกรแฮม เดย์
(Graham Day) ไดอ้ ธบิ ายวา่ การพฒั นาแนวคดิ เกย่ี วกบั ชมุ ชนสามารถดำ� เนนิ ไปไดแ้ บบไมส่ น้ิ ไมส่ ดุ ดว้ ย
เหตุท่ีนิยามของชุมชนเองก็มีความหลากหลายเป็นอย่างมาก ความหมายแฝงของค�ำว่าชุมชนก็ไม่คงท่ี
แนน่ อน และการกอ่ กำ� เนดิ ความหมายใหมๆ่ ของชมุ ชนกเ็ ปน็ ไปไดม้ ากมายตามแตค่ วามเปลย่ี นแปลงทาง
สังคมในแต่ละยุคแตล่ ะเงือ่ นไข (Day, 2006: 1)
ในขณะเดียวกัน เดย์ยังได้ให้ข้อสรุปเพ่ิมเติมว่า เหตุผลส�ำคัญท่ีจ�ำเป็นต้องท�ำความเข้าใจและ
พฒั นาแนวคดิ ทฤษฎใี นการศกึ ษาชมุ ชน รวมทง้ั เหตุผลที่นักสังคมศาสตร์พึงศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง
การส่ือสารกับชุมชนน้นั มีอย่างนอ้ ย 5 ประการดว้ ยกัน (Day, 2006: ix-xi) คือ
(1) ชุมชนมีความส�ำคัญในฐานะพ้ืนที่ที่มนุษย์อาศัยอยู่ ยังชีพ และผูกสัมพันธ์ตนเองกับคน
อ่ืน ๆ หรือกล่าวง่ายๆ ก็คือ ชุมชนเป็นพ้ืนฐานที่มนุษย์คนหนึ่งๆ จะรวมตัวกับคนอ่ืนและก่อก�ำเนิดเป็น
สังคมขึ้นมา เช่น ชุมชนชนบทมีสถานะเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยท�ำกินของผู้คนในท้องถ่ิน และใช้การส่ือสาร
เพอ่ื เชอื่ มโยงความเปน็ เครอื ญาติ ความเปน็ เพอ่ื นบา้ น ความเปน็ พนื้ ถนิ่ และความสมั พนั ธใ์ นรปู แบบตา่ งๆ
เข้าไวด้ ว้ ยกัน
(2) ชุมชนเป็นพ้ืนที่ที่ก่อให้เกิดการสื่อสารระหว่างคนกับคน ท้ังน้ีแม้แต่ในชุมชนเมืองหรือ
ชมุ ชนใหม่ๆ ที่สายสมั พนั ธ์ระหวา่ งผคู้ นอาจมคี วามเปราะบาง ก็ต้องอาศยั ชอ่ งทางการสอื่ สารเพอื่ ยดึ โยง
ผคู้ นทห่ี ลากหลายเขา้ ไวด้ ว้ ยกนั อาทิ การใชส้ อ่ื มวลชนหรอื สอ่ื เครอื ขา่ ยทางสงั คม (social network) เพอ่ื
เช่อื มคนท่อี ยู่กระจดั กระจายในพ้ืนที่ดงั กลา่ วใหโ้ ยงใยความรู้สึกเข้าไว้รว่ มกนั
(3) ชุมชนเป็นพื้นที่ที่สร้างการมีส่วนร่วมเพ่ือผลิตรสนิยมและผลประโยชน์ร่วมกันของมนุษย์
นน่ั หมายความวา่ เมอื่ ชมุ ชนหนงึ่ ๆ กอ่ กำ� เนดิ ขนึ้ มา สมาชกิ ในชมุ ชนกจ็ ะเรมิ่ สรา้ ง เรยี นรู้ และสบื ตอ่ รสนยิ ม
และผลประโยชน์บางอย่างเอาไว้ร่วมกัน เช่น ชุมชนใหม่ๆ อย่างแฟนคลับ จะมีการสื่อสารเพ่ือสร้างข้อ
ตกลงร่วมของความเป็นแฟนเอาไว้ (อาทิ การสรา้ งสญั ลักษณ์หรือค�ำขวญั ประจำ� กลมุ่ แฟนคลบั น้นั ๆ เพ่อื
ทจี่ ะบง่ บอกวา่ พวกเราแตกตา่ งจากคนอน่ื ๆ อยา่ งไร) และในขณะเดียวกนั การรวมตวั ของชมุ ชนดังกล่าว
กม็ กั กอปรขน้ึ ดว้ ยผลประโยชนบ์ างชดุ ตงั้ แตผ่ ลประโยชนเ์ ชงิ จติ ใจ ผลประโยชนเ์ ชงิ วตั ถุ ผลประโยชนเ์ ชงิ
ข้อมูลขา่ วสาร ผลประโยชน์เชิงการเกอื้ หนนุ กันและกนั เปน็ ต้น
(4) ชุมชนเป็นสนามของการผลิตคนจากรุ่นสู่รุ่น เนื่องจาก “มนษุ ย”์ ถือเปน็ ปจั จยั การผลติ ท่ี
สำ� คญั และทำ� ใหช้ มุ ชนหนง่ึ ๆ สามารถดำ� เนนิ ตอ่ ไปได้ ดงั นน้ั ชมุ ชนเองกต็ อ้ งสรา้ งกลไกในการผลติ สมาชกิ
รนุ่ ใหมๆ่ มาสบื สานความคดิ ความเชอ่ื และจติ สำ� นกึ ของชมุ ชนนนั้ เอาไวด้ ว้ ยเชน่ กนั อาทิ ในชมุ ชนชนบท
