Page 18 - ความรู้เบื้องต้นการสื่อสารชุมชน
P. 18
4-8 ความรู้เบื้องตน้ การสื่อสารชุมชน
เรื่องที่ 4.1.1
ทฤษฎีสังคมยุคด้ังเดิมว่าด้วยการศึกษาชุมชน
ตามนยั ของทฤษฎีสังคมยุคด้ังเดิม (classical social theory) เกรแฮม เดย์ (Graham Day) ตั้ง
ข้อสังเกตว่า “ชุมชน” เป็นวัตถุดิบในการศึกษาและเป็นพื้นฐานของการพัฒนาทฤษฎีสังคมมาต้ังแต่ยุค
แรกๆ เพราะชมุ ชนเปน็ ภาพทจ่ี ำ� แนกความแตกตา่ งของ “ความเปน็ กลมุ่ ” (group-ness) ออกจากลกั ษณะ
“ความเป็นปัจเจกบุคคล” (individuality) อย่างชัดเจน (Day, 2006: 2) หรอื อกี นัยหนง่ึ ชมุ ชนเป็นคำ�
ที่ใช้เรียกการรวมกลุม่ ของคนจ�ำนวนมากในสงั คม
ทง้ั นี้ หากใชแ้ นวคดิ ทฤษฎสี งั คมยคุ ดง้ั เดมิ วา่ ดว้ ยการศกึ ษาชมุ ชน ชุมชนจะมีคุณลักษณะส�ำคัญ
3 ด้านด้วยกนั (Rapport and Overing, 2007: 72) คือ
• ชุมชนเป็นสนามทป่ี ระสานผลประโยชน์ร่วมกัน (common interests) ระหว่างคนแต่ละกลุ่ม
เช่น ส�ำนวนไทยท่ีว่า “เรือล่มในหนอง เงินทองจะไปไหน” ท่ีส่ือสารให้เห็นว่า ในชุมชนด้ังเดิมของไทย
ผู้คนมีแนวโน้มจะประสานผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจระหว่างกันผ่านการเก่ียวดองแต่งงานระหว่างญาติ
หรือสายตระกลู ใกลช้ ดิ
• ชุมชนเปน็ พ้ืนท่ีทางนิเวศวิทยาและแสดงความเป็นท้องถ่ินร่วมกัน (common ecology and
locality) เช่น ชมุ ชนเมืองทข่ี ยายตวั ข้ึนเป็นรฐั หรือรฐั ชาตหิ ลายๆ แหง่ กม็ กั ใชก้ ารกน้ั เขตแดนผ่านระบบ
นิเวศวิทยาในพื้นท่ี อาทิ สันเขา ร่องน�้ำ หรือหมู่เกาะ ที่ถูกใช้สื่อสารเพ่ือเป็นเครื่องหมายบ่งบอกเขต
ขณั ฑสีมาของแต่ละรัฐชาติ
• ชุมชนมีระบบหรือโครงสร้างสังคมร่วมกัน (common social system or structure) อัน
หมายความว่า ในชุมชนหน่ึงๆ มักจะมีลักษณะการจัดโครงสร้างสังคมบางอย่างร่วมกัน เช่น ในชุมชน
ชนบท อาจจะเน้นจัดโครงสร้างของสถาบันทางสังคมบางอย่าง เพ่ือสะท้อนอัตลักษณ์ตัวตนของท้องถิ่น
นน้ั ๆ อาทิ โครงสรา้ งของสถาบนั ครอบครวั ทช่ี มุ ชนแบบไทยอาจยดึ การนบั ถอื สายญาตทิ างมารดาหรอื สาย
ภรรยา (matrilocality) ในขณะที่สังคมจีนอาจเน้นสายญาติทางบิดาหรือสายของสามี (patrilocality)
มากกว่า ฯลฯ
ภายใต้ค�ำนิยามข้างต้นนี้ นักมานุษยวิทยาดั้งเดิมชาวอเมริกันอย่างวิลเลียม ลอยด์ วอร์เนอร์
(William Lloyd Warner) ไดใ้ ชจ้ ดุ ยนื แบบทฤษฎหี นา้ ทนี่ ยิ มมาสรปุ ความหมายของชมุ ชนวา่ ชมุ ชนเปน็
“กระบวนการท�ำหน้าที่ของสังคมเพื่อประสานไว้ซงึ่ ความเป็นท้ังหมด” (a socially functioning whole)
โดยนัยนี้ วอรเ์ นอร์เหน็ ว่ากระบวนการก่อตัวของชุมชนจะต้องประกอบขึ้นด้วยคุณลักษณะส�ำคัญ 4 ข้อ
ดว้ ยกนั (Warner, 1941) ได้แก่
(1) การกอ่ ตวั ของชมุ ชนเปน็ การยดึ โยงสมาชกิ จำ� นวนมากเขา้ สโู่ ครงสรา้ งสงั คมบางอยา่ งรว่ มกนั
และสมาชิกเหล่านน้ั ก็มีสถานะไมแ่ ตกต่างจากหนว่ ยยอ่ ยๆ ของร่างกาย ทจ่ี ะขบั เคล่ือนโครงสรา้ งใหญ่ให้
ดำ� เนินตอ่ ไปได้
