Page 50 - การวางแผน การออกแบบ และการผลิตสื่อชุมชน
P. 50
12-40 การวางแผน การออกแบบและการผลติ สอื่ ชุมชน
(4) การมีทิศทางการสื่อสารท่ีหลากหลาย ถึงแม้การส่ือสารของเครือข่ายจะมีลักษณะการ
ส่ือสารแบบในแนวระนาบเดียวกันค่อนข้างมากก็ตาม แต่การสื่อสารในเครือข่ายก็ยังคงจ�ำเป็นต้องมีการ
สื่อสารในรูปแบบอื่นๆ ได้แก่ การสือ่ สารแบบบนลงลา่ ง หรอื การส่วนกลางสู่สมาชกิ หรือการส่อื สารแบบ
ลา่ งขนึ้ บน หรอื จากสมาชิกสู่ส่วนกลาง เพื่อให้เกดิ การซกั ถามพูดคยุ กัน
(5) การบริหารจัดการการส่ือสารท่ีดี ซ่ึงหมายถึง การมีการวางเป้าหมายของการสื่อสาร
การมกี ารส่อื สารทง้ั ขาเข้า-ขาออก การมกี ารสื่อสารท้ังลายลกั ษณอ์ ักษรกบั การพดู คุย การใชส้ อ่ื ท้ังเชิงรกุ
และเชิงรบั
3.2 วฏั จกั รของเครอื ขา่ ยการสอื่ สาร นกั วชิ าการดา้ นเครอื ขา่ ย ไดแ้ ก่ พระมหาสทุ ติ ย์ อาภากโร
(2547) สนธยา พลศรี (2550) และกาญจนา แก้วเทพ (2558) เปรยี บเทยี บเครอื ขา่ ยเปน็ เสมอื น “สง่ิ มี
ชวี ติ ” ดว้ ยเหตนุ ้ี ธรรมชาตขิ องเครอื ขา่ ยการสอ่ื สาร จงึ มี “วฏั จกั ร” หรอื การเปลย่ี นแปลงเหมอื นสง่ิ มชี วี ติ
ทั่วไป คือ “เกิด-แก่-เจ็บ-ตาย” กล่าวอีกนัยหน่ึงคือ เครือข่ายจะมีลักษณะการก่อตัว การเติบโต และ
บางทกี อ็ าจลม้ หายตายจากไปได้ หากเราเขา้ ใจวงจรชวี ติ ของเครอื ขา่ ยกจ็ ะทำ� ใหเ้ ราสามารถบรหิ ารจดั การ
เครอื ขา่ ยในแตล่ ะช่วงเวลาเพ่อื ให้เกิดการพัฒนาและย่งั ยืน
ในกรณขี องการเกิด หรอื ชว่ งการกอ่ ตวั ของเครอื ขา่ ย จะเปน็ การรวมตวั กนั ของผคู้ นบนเปา้ หมาย
เดียวกัน การรวมตัวอาจเกิดได้จากธรรมชาติหรือความต้องการพึ่งพิงกัน และในบางคร้ังก็อาจเกิดขึ้นได้
จากการจัดต้ังหรือการสนับสนนุ จากหนว่ ยงานต่างๆ ทั้งภาคเอกชน ภาครฐั เปน็ ตน้ ในชว่ งนี้ จะต้องให้
ความส�ำคัญตอ่ การกอ่ รา่ งเครือข่ายให้มัน่ คง การสรรหาสมาชิกและพนั ธมิตร การคำ� นงึ ถึงการสื่อสารเพือ่
ใหค้ นในเครอื ขา่ ยตระหนักถงึ อดุ มการณ์หรอื จติ สำ� นึกรว่ มกัน การจัดกจิ กรรมใหร้ ว่ มทำ� งาน
การเติบโตหรือเป็นช่วงของการที่เครือข่ายท�ำงานไประดับหนึ่ง อาจเร่ิมประสบปัญหาบางอย่าง
สมาชิกอาจเริ่มลดลง หรือทางตรงกันข้ามสมาชิกอาจมากขึ้น และมีปัญหาภายใน จึงทำ� ให้ต้องให้ความ
สนใจตอ่ การบำ� รงุ ใหเ้ ครอื ขา่ ยอยรู่ อด เชน่ การตอกยำ้� อดุ มการณเ์ ครอื ขา่ ย การจดั กจิ กรรมใหเ้ พม่ิ เตมิ การ
แสวงหาสมาชิกใหม่และรักษาสมาชิกเก่า การขยายบทบาทของเครือข่ายเพื่อให้เครือข่ายยังคงท�ำหน้าท่ี
การหาแนวทางลดความขัดแย้งท่ีเกิดขึ้น หากไม่แล้วเครือข่ายจะก้าวไปสู่ขั้นตอนสุดท้ายคือ ขั้นการเจ็บ
และตาย
การเจ็บและตาย เปน็ ชว่ งทเี่ ครอื ขา่ ยเรม่ิ ออ่ นแรง เรมิ่ ถดถอย กจิ กรรมของเครอื ขา่ ยเรม่ิ หดตวั และ
หายไป หากไมม่ กี ารรอื้ ฟน้ื เครอื ขา่ ยกจ็ ะทำ� ใหเ้ ครอื ขา่ ยลม่ สลายได้ ในชว่ งนนี้ อกจากตอ้ งรอ้ื ฟน้ื อดุ มการณ์
การทบทวนแนวทางการทำ� งานแลว้ ยงั อาจตอ้ งใชก้ ารสอื่ สารเพอื่ สบื ทอดคนทำ� งานจากรนุ่ สรู่ นุ่ การตอกยำ้�
ให้เหน็ คณุ คา่ บทบาทของเครอื ขา่ ย
อรุณีวรรณ นาศรี และคณะ (2549) ได้แสดงให้เห็นถึงวัฏจักรของเครือข่ายประชมคมทับเที่ยง
จ.ตรงั โดยอาจเทยี บไดก้ บั ชว่ ง เกดิ -เตบิ โต-แก่ และพบวา่ เครอื ขา่ ยประชาคมทบั เทยี งมวี ฏั จกั รสยี่ คุ คอื
ยคุ ก่อรูปรวมตวั รวมพลปน้ั แตง่ สงั คม เติบโตแพรพ่ ันธ์ุ และการปรบั ตัวเปลย่ี นแปลง
ขณะท่ียคุ แรก เปน็ ชว่ งก่อตวั ของประชาคม ก็จะเป็นชว่ งท่คี นในชุมชนระดมความคดิ เพ่ือให้เกิด
การร่วมกันแก้ไขปัญหาในชุมชน โดยใช้สื่อหลากหลายในชีวิตประจ�ำวัน ได้แก่ สภากาแฟ สื่อบุคคล
