Page 46 - ทฤษฎีและการวิจารณ์ภาพยนตร์
P. 46
7-36 ทฤษฎแี ละการวจิ ารณ์ภาพยนตร์
ฌอง ฟรองซวั ร์ ลโี อตารด์ 8์ (Jean-François Lyotard) ซง่ึ เปน็ ชาวฝรงั่ เศสทงั้ สามคน (สภุ างค์ จนั ทวานชิ ,
2557) นอกจากน้ียังมีนักปรัชญาชาวอเมริกันสายมาร์กซิสม์-โพสต์โมเดิร์น ท่ีแนวคิดได้ส่งอิทธิพลต่อ
วงการทฤษฎภี าพยนตรอ์ ย่างสงู คือ เฟดรกิ เจมสส์ นั (Fredric Jameson)
สำ� หรับในตำ� ราเบอื้ งต้นน้ี จะสกัดแนวคดิ เฉพาะท่ีเกย่ี วข้องกบั ภาพยนตร์ และแนวคดิ ที่เกี่ยวกบั
ลักษณะโพสต์โมเดริ ์นอย่างชดั เจน ดังต่อไปน้ี
1. ฌอง โบดริยาร์ด์ เป็นนักคิดชาวฝรั่งเศส ได้น�ำเสนอแนวคิดว่าโพสต์โมเดิร์นมีลักษณะ
ภาพเสมือนจริง (simulacra) และสภาวะล้ําจริง (hyperreality)
ภาพเสมือนจรงิ (simulacra) หมายถงึ ภาวะทภี่ าพจำ� ลอง (simulation) หรอื รปู จำ� ลอง (image)
เปน็ อิสระไม่ขึ้นอย่กู ับความจรงิ ท่มี นั จำ� ลองหรอื เป็นตัวแทนอยู่ (สุภางค์ จันทวานิช, 2557, น. 298) ใน
ความคดิ ของโบดริยาร์ด์ ภาพเสมือนจรงิ ท่ีเราพบเห็นกัน ไดแ้ ก่ แผนท่ี ดิสนียแ์ ลนด์ และรายการเรยี ลติ ี้
โชว์ทางโทรทัศน์ แผนที่เป็นภาพเสมือนจริงเนื่องจากคนทั่วไปมักคิดว่าแผนที่ท่ีเราเห็นจ�ำลองมาจาก
พรมแดนพน้ื ทใี่ นโลกความจรงิ แตใ่ นทางปฏบิ ตั แิ ลว้ กลบั กลายเปน็ วา่ คนเราใชแ้ ผนทเ่ี พอื่ กำ� หนดพนื้ ทแี่ ละ
พรมแดนในโลกแหง่ ความจรงิ สว่ นดสิ นยี แ์ ลนดน์ น้ั เปน็ การสรา้ งโลกจนิ ตนาการขน้ึ มา ทง้ั ทรี่ วู้ า่ มนั ไมม่ อี ยู่
จริงแต่คนท่ัวไปก็ยอมเข้าคิวเพื่อเข้าไปชมด้วยอารมณ์เพ้อฝันและในที่สุดก็คือว่าสิ่งที่เห็นคือของจริง
หลักส�ำคัญของเร่ืองนี้คือ ภาพจ�ำลองเหล่านี้ไม่ได้สัมพันธ์กับความเป็นจริง (สภุ างค์ จนั ทวานชิ , 2557)
ตวั อยา่ งทใ่ี กลเ้ คยี งกบั สอ่ื ภาพยนตรม์ ากทส่ี ดุ คอื รายการเรยี ลติ โ้ี ชวท์ างโทรทศั น์ ทหี่ ลายคนเขา้ ใจ
ว่าทกุ อย่างท่ีคนดเู ห็นคอื ความจรงิ (คำ� วา่ reality หมายถงึ ความจรงิ ) ในรายการเหลา่ นี้ แทจ้ ริงแล้ว ใน
กระบวนการท�ำงาน ผกู้ �ำกบั หรอื ทมี งานอาจจะบอกทกุ คนทเี่ ขา้ ฉากวา่ ใหท้ �ำตวั ปกตธิ รรมชาตเิ หมอื นไมม่ ี
กล้องจับภาพ แตข่ ณะเดยี วกันมีการจดั ฉากหรอื เตรยี มสถานการณ์บางอย่าง มีการตดั ตอ่ มกี ารคดั เลอื ก
เฉพาะบางภาพเพอื่ เผยแพร่ ทำ� ใหผ้ ทู้ ถ่ี กู กลอ้ งถา่ ยทำ� แสดง “ความจรงิ ” ตามทผ่ี ผู้ ลติ รายการกำ� หนด เปน็
ภาพที่ “จริงยงิ่ กวา่ จรงิ ” จนกลายเป็นล้าํ จริง (สุภางค์ จนั ทวานชิ , 2557)
ขอ้ สำ� คัญที่สดุ จะเหน็ วา่ คุณลักษณะของภาพยนตร์กเ็ ป็นเช่นภาพจำ� ลองอย่แู ล้ว ขอ้ นี้นักศกึ ษา
ภาพยนตร์และนักวิจารณ์ภาพยนตร์ต้องตระหนักเป็นข้อแรกว่า โดยธรรมชาติของภาพยนตร์มีความเป็น
simulation อยู่แลว้ (Corrigan & White, 2004, p. 469) คอื จำ� ลองภาพจรงิ มาท้ังส้ินด้วยกระบวนการ
ท�ำงานของกล้อง การจัดมีส์ซองแซน การแสดง และการตัดต่อ รวมท้ังกระบวนการอ่ืนๆ เช่น การใส่สี
และการใสเ่ ทคนิคพเิ ศษต่างๆ
ในความคดิ ของโบดรยิ ารด์ แ์ ลว้ ถอื วา่ พวกเราอยใู่ น “โลกเสมอื นจรงิ ” (simulacrum) คอื โลกทผ่ี ลติ
ซา้ํ ลอกแบบกนั โดยปราศจากตน้ ฉบบั เชน่ โลกของดสิ นยี แ์ ลนด์ (Corrigan & White, 2004, p. 469)
ด้วยหลักการคล้ายกัน ต่อมาเม่ือนักทฤษฎีภาพยนตร์และนักวิชาการด้านภาพยนตร์น�ำแนวคิดน้ีมาใช้
วิเคราะห์ภาพยนตร์หลายเร่ือง ก็พบลักษณะเช่นนี้ในภาพยนตร์ยุคทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา เช่น
ภาพยนตรเ์ ร่ือง The Matrix (1999) ถูกหยิบยกขึน้ มาเป็นตวั อยา่ งในกรณีน้บี อ่ ยครั้ง
8 คำ�สะกดภาษาไทย ใชต้ ามตน้ ฉบับของผ้เู ขยี นทีถ่ กู อ้างองิ คือ สุภางค์ จนั ทวานชิ ซง่ึ อาจจะมคี วามแตกต่างจากหน่วย
อ่ืนท่สี ะกดคำ�นว้ี ่า เลียวตาร์ด หรือ เลยี วทาร์ต อยา่ งไรกต็ าม ผู้เขยี นหนว่ ยได้สบื ค้นการออกเสยี งคำ�นข้ี องนักวชิ าการประเทศตา่ งๆ
พบว่า มีการออกเสยี งหลากหลายแบบ สำ�หรบั ในชุดวชิ านี้ การถอดเสยี งชื่อเฉพาะจะเป็นไปตามเหตุผลของผู้เขยี นต้นฉบับ
