Page 59 - สัมมนาหลักสูตร และ การเรียนการสอนวิทยาศาสตร์
P. 59
การเรียนรู้ธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ 7-49
ของความรู้ทางวิทยาศาสตร์ หรือการได้มาซึ่งความรู้ทางวิทยาศาสตร์นั้น ๆ หรือกล่าวถึงลักษณะส�ำคัญใด ๆ
ของธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ในระหว่างการท�ำกิจกรรมนั้น การสอนในลักษณะนี้ ครูมักมีความเชื่อว่า การ
เรียนรู้ธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ควรจะเกิดขึ้นหรือนักเรียนเกิดการเรียนรู้และเข้าใจ เมื่อได้มีการด�ำเนินการ
หรือท�ำการสืบเสาะทางวิทยาศาสตร์ หมายความว่า ความเข้าใจธรรมชาติของวิทยาศาสตร์เป็นผลพลอยได้
จากการเรียน (by product)
2) การจัดการเรียนการสอนอย่างชัดเจนร่วมกับการสะท้อนความคิด เป็นการจัดการเรียนการสอน
ที่ครูมีเป้าหมายชัดเจนว่าจะน�ำเสนอลักษณะใดหรือประเด็นใดของธรรมชาติของความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ใน
การเรียนการสอนแต่ละคร้ัง การจัดกิจกรรมจะเปิดโอกาสและเน้นให้นักเรียนได้คิดและอภิปรายเก่ียวกับ
ลักษณะส�ำคัญต่าง ๆ ของธรรมชาติของวิทยาศาสตร์เป็นการสะท้อนแนวคิดเกี่ยวกับลักษณะของความรู้ทาง
วทิ ยาศาสตรแ์ ละธรรมชาติของวทิ ยาศาสตรใ์ นประเด็นตา่ ง ๆ ทเ่ี กย่ี วข้องจากการท�ำกิจกรรมทางวิทยาศาสตร์
ตวั อยา่ งเชน่ การเรยี นรทู้ ฤษฎที างวทิ ยาศาสตรข์ องนกั เรยี น โดยทวั่ ไปนกั เรยี นเรยี นรทู้ ฤษฎโี ดยไมไ่ ด้
แสดงให้เห็นพ้ืนฐานของที่มาหรือข้อมูลหลักฐานเชิงประจักษ์ท่ีเป็นพ้ืนฐานของทฤษฎีน้ัน ๆ ท�ำให้การเรียนรู้
ทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ส�ำหรับนักเรียนเป็นลักษณะของการท่องจ�ำทฤษฎีมากกว่า (Hodson, 1985) ใน
การจัดกิจกรรมอย่างชัดเจนและสะท้อนความคิดที่จะแสดงลักษณะของทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ ในประเด็น
การสร้างทฤษฎีของนักวิทยาศาสตร์ไม่ได้เกิดจากการอุปนัยการสังเกตได้โดยตรง แต่ยังต้องใช้ความสามารถ
ในการอธิบายส่ิงท่ีสังเกต ข้อมูลที่มี เชื่อมโยงโดยอาศัยความคิดสร้างสรรค์และจินตนาการมามีส่วนร่วมใน
การสร้างทฤษฎี และท่ีส�ำคัญการสร้างทฤษฎีที่อธิบายปรากฏการณ์ใด ๆ นั้น เพ่ือใช้ในการท�ำนายในสถาน-
การณ์ใหม่ การจัดกิจกรรมท่ีชัดเจน ควรเป็นกิจกรรมท่ีเปิดโอกาสให้นักเรียนควรได้เรียนรู้ข้อมูลหลักฐานท่ี
เกี่ยวข้องกับการสร้างทฤษฎี และเรียนรู้ว่าทฤษฎีเป็นกรอบของการน�ำไปสู่การตอบค�ำถามทางวิทยาศาสตร์
ตัวอย่างเช่น วิวัฒนาการทางชีววิทยาของสิ่งมีชีวิต (Biological evolution) เป็นทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ท่ี
อธบิ ายรปู แบบหรอื กระบวนการววิ ฒั นาการระหวา่ งสงิ่ มชี วี ติ ทอ่ี าศยั ขอ้ มลู หลกั ฐานเชงิ ประจกั ษม์ ากมาย รว่ ม
กับจินตนาการความคิดสร้างสรรค์ของนักวิทยาศาสตร์แต่ละท่านที่จะน�ำเสนอทฤษฎีวิวัฒนาการต่าง ๆ และ
การยอมรับทฤษฎีที่นักวิทยาศาสตร์เสนอข้ึนในอดีตจนมาถึงปัจจุบัน เนื่องจากนักวิทยาศาสตร์ยังคงใช้กรอบ
แนวคิดตามทฤษฎีวิวัฒนาการไปใช้ในการวิจัยและตอบค�ำถามเป็นเวลามากกว่า 140 ปี
Abd-El-Khalick and Lederman สรุปผลการใช้แนวทางท้ังสองท่ีมีต่อการพัฒนาความเข้าใจของ
นักเรียน จากหลายงานวิจัย พบว่า การจัดการเรียนการสอนธรรมชาติของวิทยาศาสตร์อย่างชัดแจ้งสามารถ
พัฒนาความเข้าใจธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ของนักเรียนหรือมีประสิทธิภาพในการจัดการเรียนการสอน
ธรรมชาติของวิทยาศาสตร์มากกว่าการจัดการเรียนการสอนธรรมชาติของวิทยาศาสตร์แบบเป็นนัย เนื่องจาก
ลักษณะของธรรมชาติของวิทยาศาสตร์โดยเฉพาะลักษณะของความรู้ทางวิทยาศาสตร์และกิจการทาง
วิทยาศาสตร์ (scientific enterprise) เป็นลักษณะของการเรียนรู้ด้านพุทธิพิสัยมากกว่าเป็นการเรียนรู้ด้าน
ทักษะและด้านเจตคติ ดังนั้น นักเรียนจะเข้าใจธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ได้ดีก็ต่อเมื่อครูเปิดโอกาสให้
นักเรียนได้ลงมือท�ำ สร้างมโนมติ คิด สะท้อนแนวคิดและอภิปรายเพ่ือปรับแนวคิดเก่ียวกับลักษณะส�ำคัญ
ต่าง ๆ ของธรรมชาติของวิทยาศาสตร์กับเพื่อนและครู การให้นักเรียนท�ำหรือปฏิบัติตามกิจกรรมทาง
