Page 64 - สัมมนาหลักสูตร และ การเรียนการสอนวิทยาศาสตร์
P. 64
7-54 สัมมนาหลักสูตรและการเรียนการสอนวิทยาศาสตร์
เรอื่ งท่ี 7.3.1 กจิ การทางวิทยาศาสตร์
วทิ ยาศาสตรถ์ อื วา่ เปน็ กจิ กรรมของการแสวงหาความรู้ เปน็ กจิ กรรมของมนษุ ยชาติ (human activity)
ซึ่งมีมิติในระดับของบุคคลสังคมหรือองค์กร เป็นความเกี่ยวข้องของการด�ำเนินงานทางวิทยาศาสตร์ตลอด
กระบวนการของการสร้างองคค์ วามรู้ เรียกวา่ เปน็ กจิ การทางวิทยาศาสตร์ (scientific enterprise) (AAAS,
1990) ในความหมายโดยกว้าง กิจการทางวิทยาศาสตร์ เป็นกิจกรรมที่ครอบคลุมการท�ำงานของ
นักวิทยาศาสตร์ทั้งหมด ตั้งแต่การสืบเสาะทางวิทยาศาสตร์ จนถึงการสร้างองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ท่ี
ทำ� ใหม้ ลี กั ษณะเฉพาะของความรู้ ทางวทิ ยาศาสตร์ ทำ� ใหเ้ กดิ ลกั ษณะของวทิ ยาศาสตรโ์ ดยเฉพาะ เปน็ ลกั ษณะ
ของธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ กิจการทางวิทยาศาสตร์เป็นมิติของการท�ำงานแบบเป็นลักษณะเฉพาะตัวของ
นักวิทยาศาสตร์ทั้งคนเดียวและแบบกลุ่ม การท�ำงานที่ต้องผ่านการยอมรับและการตรวจสอบข้อความรู้ท่ี
นักวิทยาศาสตร์อธิบาย ท�ำให้วิทยาศาสตร์ถือว่าเป็นกิจกรรมทางสังคมของนักวิทยาศาสตร์ ส�ำหรับการ
สืบเสาะทางวิทยาศาสตร์ซ่ึงเป็นกิจกรรมหรือการท�ำงานหลักของนักวิทยาศาสตร์ได้กล่าวไปแล้วในตอนที่ 7.1
ในเรื่องน้ีจะกล่าวถึงกิจกรรมทางวิทยาศาสตร์ในมิติทางสังคม ใน 2 ประเด็นหลัก คือ ประชาคมวิทยาศาสตร์
และการสื่อสารทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นการท�ำงานร่วมกันของนักวิทยาศาสตร์ สื่อสารท้ังกับนักวิทยาศาสตร์
ด้วยกันเองและการส่ือสารไปยังสังคมภายนอกหรือการส่ือสารไปยังประชาชนท่ัวไปโดยมีจุดมุ่งหมายเฉพาะ
1. ประชาคมวิทยาศาสตร์
ประชาคมวิทยาศาสตร์ (scientific community) เป็นกลุ่มของนักวิทยาศาสตร์ทั้งหมดที่มีความ
สัมพันธ์และปฏิสัมพันธ์กัน ซึ่งจะรวมถึงกลุ่มนักวิทยาศาสตร์กลุ่มย่อย ๆ ที่มีปฏิสัมพันธ์กันภายในขอบเขต
ของการท�ำงานท่ีเฉพาะ เช่น เคมี ชีววิทยา เป็นต้น หรือภายในสถาบันหรือองค์กรใด ๆ ที่เก่ียวข้องและมี
เป้าหมายเพ่ือให้วิธีการทางวิทยาศาสตร์ประสบผลส�ำเร็จ มีการทบทวนโดยผู้รู้เสมอกัน (Peer-review) และ
อภิปรายซ่ึงกันและกันเก่ียวกับผลงานของนักวิทยาศาสตร์ เพื่อการตีพิมพ์ในวารสารหรือการประชุมสัมมนา
ต่าง ๆ เพ่ือให้งานวิจัยหรือส่ิงต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องนั้น ๆ มีคุณภาพทั้งในกระบวนการวิจัยและการแปลผล
ประชาคมวิทยาศาสตร์เกิดข้ึนได้หลายที่ เช่น การประชุมทางวิทยาศาสตร์ วารสารวิชาการ การบรรยายใน
สถาบันทางการศึกษา เป็นต้น
วิทยาศาสตร์อยู่ภายใต้สังคมทางวิทยาศาสตร์ทั่วโลก ประชาคมวิทยาศาสตร์มีบรรทัดฐานทาง
วัฒนธรรมความคาดหวังและความรู้ที่สะสมซ่ึงมีความส�ำคัญต่อการขยายตัวของความรู้ทางวิทยาศาสตร์
วิทยาศาสตร์ในความเป็นจริงมีความซับซ้อน แต่ยังมีความเป็นมนุษย์อยู่มากเช่นกัน คนทั่วไปมักจะมองว่า
นักวิทยาศาสตร์เป็นกลุ่มคนท่ีแยกแตกต่างจากคนทั่วไป ลืมด้านความเป็นมนุษยชนของนักวิทยาศาสตร์ว่า
นักวิทยาศาสตร์เป็นคนเหมือนคนทั่วไป นักวิทยาศาสตร์ยังมีด้านที่มีความเป็นส่วนบุคคล มีความชอบ
มีศิลปะ มีดนตรี เช่นคนทั่วไป การประสบความส�ำเร็จทางวิทยาศาสตร์เกิดจาก ความคิดสร้างสรรค์และ
