Page 67 - สัมมนาหลักสูตร และ การเรียนการสอนวิทยาศาสตร์

การเรียนรู้ธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ 7-57

การเพียงแค่นักวิทยาศาสตร์พูดหรืออธิบายเกี่ยวกับงานทางวิทยาศาสตร์ และไม่ได้เป็นแขนงวิชาหน่ึงของ
วิชาการสื่อสาร (Burns, O’Connor, and Stocklmayer, 2003)

ศศิเทพ ปิติพรเทพิน (2557) ได้รวบรวมความหมายและสรุปความหมายของการสื่อสารทาง
วิทยาศาสตร์ใน 2 ลักษณะ คือ 1) การสื่อสารทางวิทยาศาสตร์ หมายถึง ทักษะหรือการน�ำเสนอหรือการ
ถ่ายทอดเนื้อหาทางวิทยาศาสตร์ที่เป็นการน�ำเสนอข้อมูลทางด้านวิทยาศาสตร์ (เน้ือหาทางวิทยาศาสตร์) จาก
ผู้ที่ให้ข้อมูลท่ีเป็นได้ท้ัง นักวิทยาศาสตร์ ผู้ก�ำหนดนโยบายสาธารณะ และหน่วยงานของรัฐ ผ่านสื่อต่าง ๆ
ไปยังผู้อื่นหรือประชาชน มีจุดมุ่งหมายหลากหลายทั้งเพ่ือส่งเสริมความเข้าใจ สร้างความสนใจ และสร้าง
ความตระหนัก เป็นต้น 2) การส่ือสารทางวิทยาศาสตร์ท่ีครอบคุลมไปถึงการใช้วิทยาศาสตร์ในการอธิบาย
การสื่อสารของสิ่งมีชีวิต เช่น การสื่อสารโดยอาศัยฟีโรโมนของสัตว์ชนิดต่าง ๆ เป็นต้น

เบร์น โอคอนเนอร์ และสตอกเมเยอร์ (Burns, O’Connor, and Stocklmayer, 2003) อ้างว่า
การสื่อสารทางวิทยาศาสตร์ยังไม่มีความหมายท่ีชัดเจน มักมีความเข้าใจว่าเป็นกิจกรรมทางสังคมของผู้ที่มี
ความเช่ียวชาญ เช่น นักวิทยาศาสตร์ นักข่าว นักหนังสือพิมพ์ เป็นต้น หรือเข้าใจเพียงว่าเป็นการสื่อสารทาง
วิทยาศาสตร์เพื่อการสนับสนุนความเข้าใจทางด้านวิทยาศาสตร์ของประชาชน จากเอกสาร The 2000 report
“Science and the public: A review of science communication and public attitudes to science
in Britain” นิยามค�ำว่า การส่ือสารทางวิทยาศาสตร์ เป็นการสื่อสารที่ครอบคลุมระหว่าง 1) กลุ่มคนภายใน
สงั คมวทิ ยาศาสตร์ ทร่ี วมทงั้ สถาบนั การศกึ ษาและอตุ สาหกรรม 2) สงั คมวทิ ยาศาสตรแ์ ละสอ่ื 3) สงั คมวทิ ยา-
ศาสตร์และประชาชน (สาธารณะ) 4) สังคมวิทยาศาสตร์และรัฐบาลหรือกลุ่มมีอ�ำนาจอ่ืน 5) สังคมวิทยา-
ศาสตร์และรัฐบาลหรือผู้ที่มีอิทธิพลในการก�ำหนดนโยบาย 6) อุตสาหกรรมกับประชาชน (สาธารณะ) 7) ส่ือ
ท่ีรวมถึง พิพิธภัณฑ์ และศูนย์วิทยาศาสตร์ต่าง ๆ กับประชาชน (สาธารณะ) 8) รัฐบาลกับประชาชน
(สาธารณะ) การนิยามในลักษณะน้ีท�ำให้มองเห็นผู้ที่มีส่วนร่วมกับวิทยาศาสตร์ แต่ย่างไรก็ตาม ยังไม่
ครอบคลุมจุดประสงค์ของการส่ือสารของกลุ่มแต่ละกลุ่ม เบร์น โอคอนเนอร์ และสตอกเมเยอร์ จึงเสนอว่า
การสื่อสารทางสังคมวิทยาศาสตร์ นิยามว่าเป็นการใช้ทักษะที่เหมาะสม การใช้ส่ือ กิจกรรม ค�ำพูดในการ
ท�ำให้บุคคลแต่ละคนตอบสนองต่อวิทยาศาสตร์ในรูปแบบ AEIOUAwareness ความตระหนักรวมถึงการ
สร้างความคุ้นเคยกับแง่มุมใหม่ของวิทยาศาสตร์ Enjoyment ความสนุกสนานหรือผลเชิงบวก เช่น ชื่นชอบ
ต่อวิทยาศาสตร์ว่าเป็นความบันเทิงหรือศิลปะ Interest ความสนใจท่ีแสดงให้เห็นว่ามีความสมัครใจต่อการ
มสี ว่ นรว่ มกบั วทิ ยาศาสตรแ์ ละสงั คมของวทิ ยาศาสตร์ Opinions การแสดงความคดิ เหน็ การสรา้ ง การปฏริ ปู
การยนื ยนั เจตคตทิ มี ตี อ่ วทิ ยาศาสตร์ understanding ความเขา้ ใจวทิ ยาศาสตรท์ งั้ ในดา้ นเนอื้ หา กระบวนการ
และปัจจัยทางสังคมที่เก่ียวข้อง การสื่อสารวิทยาศาสตร์อาจเก่ียวข้องกับผู้ปฏิบัติงานทางวิทยาศาสตร์
กลุ่มคนที่เป็นส่ือ และสมาชิกกลุ่มสาธารณะอื่น ๆ ท่ัวไป หรือแม้กระทั่งระหว่างบุคคลกับบุคคลหรือระหว่าง
กลุ่มแต่ละกลุ่ม

แม้ว่าการส่ือสารทางวิทยาศาสตร์จะมีความหมายหลากหลายขึ้นอยู่กับผู้ใช้ แต่โดยสรุปความหมาย
ของการสื่อสารทางวิทยาศาสตร์จะเก่ียวข้องกับสามส่วน คือ ผู้ให้ข้อมูล เนื้อหาที่ถูกถ่ายทอด และผู้รับข้อมูล
โดยมจี ดุ ประสงคข์ องการสอ่ื สารแตกตา่ งหลากหลายตามกลมุ่ ของผใู้ หแ้ ละผรู้ บั สง่ ผลใหเ้ นอื้ หาทถี่ กู ถา่ ยทอด