Page 30 - ความรู้และทักษะการสื่อสารชุมชน
P. 30
5-20 ความร้แู ละทักษะการสอื่ สารชุมชน
3) กลยุทธ์การบูรณาการส่ือหลักและส่ือรอง หมายถึง การจะเลือกใช้ส่ือจ�ำเป็นต้อง
พจิ ารณากอ่ นวา่ สอื่ ใดควรเปน็ สอื่ หลกั ทจ่ี ะใชใ้ นกจิ กรรมหรอื เพอื่ บรรลวุ ตั ถปุ ระสงคน์ น้ั และสอ่ื ใดควรจะเปน็
สอ่ื รองหรือสอ่ื เสรมิ โดยพจิ ารณาว่า สอื่ นนั้ สามารถมงุ่ สกู่ ารเปลยี่ นแปลงส่กู ลมุ่ เป้าหมายไดม้ ากทส่ี ุด การ
ก�ำหนดดังกล่าวจะช่วยท�ำให้เม่ือจะใช้ส่ือจะได้ทราบว่า สื่อใดส�ำคัญ ควรทุ่มเทงบประมาณ ก�ำลังคน ใน
การเลอื กสือ่ น้ันเปน็ ส่ือหลัก และตอ่ จากนน้ั จงึ คอ่ ยจดั สรรงบประมาณ กำ� ลงั คนในการใช้สือ่ รอง
หากยอ้ นกลบั ไปทก่ี รณตี วั อยา่ งขา้ งตน้ โครงการแนวกนิ เพอ่ื ชวี ติ กจ็ ะพบวา่ แมจ้ ะมสี อ่ื ทห่ี ลากหลาย
ประเภท ตั้งแต่ส่ือบุคคล ส่ือหอกระจายข่าว ส่ือวิทยุ ส่ือป้ายโฆษณา สื่อโปสเตอร์และส่ิงพิมพ์ แต่จะ
พบว่า ส่ือหลักท่ีโครงการใช้ก็คือ สื่อบุคคล เพราะเป็นสื่อท่ีมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนท่ัวไปในชนบทได้ง่าย
แตก่ ารจะใชส้ อ่ื เดยี วกอ็ าจไมเ่ พยี งพอ จงึ ตอ้ งมสี อื่ รองหรอื สอื่ เสรมิ เพอ่ื กระตนุ้ ใหผ้ คู้ นไดต้ ระหนกั เพม่ิ เตมิ
2. การเลือกใช้สื่อหรือช่องทางการส่ือสารท่ีเน้นการสร้างการมีส่วนร่วม
การมีส่วนร่วมเป็นหัวใจส�ำคัญของการส่ือสารชุมชน เป็นตัวสร้างเสริมก่อเกิดความเข้าใจร่วมกัน
เกดิ การระดมพลงั เสรมิ สรา้ งสายสมั พนั ธค์ วามเขม้ แขง็ ของชมุ ชน การเลอื กใชส้ อ่ื หรอื ชอ่ งทางการสอ่ื สารจงึ
ต้องตระหนกั ถงึ ประเด็นการมสี ่วนรว่ มเสมอ (สำ� หรบั รายละเอียดของการมสี ่วนร่วมขอให้ดใู นหน่วยที่ 3)
ดังตัวอย่างของหอกระจายข่าวซึ่งนับว่าเป็นสื่อเฉพาะกิจที่มีประสิทธิภาพส่ือหนึ่ง โดยชุมชนมี
ความใกล้ชดิ เเละคนุ้ เคย แต่จากสถานภาพของหอกระจายขา่ วพบว่ามีประมาณร้อยละ 25 ทมี่ ีมาตรฐาน
ดงั นน้ั ถงึ แมว้ า่ จะเปน็ สอ่ื ทม่ี ขี อ้ ดตี งั้ อยใู่ นบรเิ วณชมุ ชนแตก่ ลบั มคี วามหา่ งเหนิ เพราะชมุ ชนไมเ่ กดิ ความรสู้ กึ
เป็นเจ้าของ ไม่มีส่วนร่วมก่อต้ังและด�ำเนินงาน รวมท้ังข้อมูลข่าวสารก็ไม่เกี่ยวข้อง ไม่รู้จักผู้ส่ือสาร
ยง่ิ เกดิ ชอ่ งวา่ งกบั สอื่ ใกลต้ วั นม้ี ากขนึ้ (ดวงพร คำ� นญู วฒั น,์ 2555, น. 9) ดงั นนั้ จะตอ้ งสรา้ งการมสี ว่ นรว่ ม
ให้เกิดขึ้น ให้เกิดการสื่อสารสองทางท่ีบุคคลกลายเป็นผู้ส่งสารและผู้รับสาร เช่น การตั้งกล่องรับความ
คดิ เหน็ ในการกระจายเสยี งหอกระจายขา่ ว หรอื การรว่ มกนั ผลิตรายการ เปน็ ตน้
การเลอื กใชส้ อื่ หรอื ชอ่ งทางการสอ่ื สารจงึ ตอ้ งค�ำนงึ ถงึ เรอ่ื งการมสี ว่ นรว่ มเปน็ ส�ำคญั ซงึ่ การมสี ว่ น
รว่ มในการเลอื กใชส้ อ่ื หรอื ชอ่ งทางการสอื่ สารสามารถทำ� ไดใ้ นทกุ ขน้ั ตอนของการผลติ สอื่ กลา่ วคอื ขนั้ กอ่ น
ผลิต ขั้นระหว่างการผลติ และข้นั หลงั ผลติ สื่อ
- ขน้ั ตอนกอ่ นการผลติ สอื่ เปน็ ขนั้ ตอนทชี่ ว่ ยกนั วางแผนการดำ� เนนิ การ การจดั หาขอ้ มลู ขา่ วสาร
เพอื่ นำ� มาสกู่ ารผลติ รายการในหอกระจายขา่ ว เพอื่ ทำ� ใหช้ มุ ชนตระหนกั ถงึ ประเดน็ ปญั หารว่ มกนั หรอื หาก
เปน็ ส่ืออนื่ ๆ เชน่ การดงู าน ขนั้ ตอนนี้กค็ อื การท�ำความเข้าใจกับกล่มุ เป้าหมายกอ่ นวา่ จะไปดูงานเร่ือง
อะไร มีประเดน็ ใดท่ีน่าสนใจดงู าน เพอ่ื เป็นการเตรียมความพร้อมก่อนการดูงาน
- ข้ันตอนระหว่างการผลิต หมายถึง ขั้นตอนทช่ี ่วยกันในการผลติ ส่ือ ในส่วนน้ี หากเปน็ สื่อที่
มีลักษณะเป็นส่ือมวลชน เช่น หอกระจายข่าว วิทยุชุมชน ก็จำ� เป็นต้องอบรม (empowerment) ให้แก่
ชมุ ชนไดเ้ ขา้ ใจแนวทางการผลติ สอ่ื ดงั กลา่ ว เพอื่ จะท�ำใหเ้ กดิ การมสี ว่ นรว่ ม เปน็ ผจู้ ดั ผใู้ หข้ อ้ มลู ในการผลติ
- ข้ันตอนหลังการผลิต หมายถึง ขั้นตอนที่น�ำสิ่งท่ีผลิตแล้วไปเผยแพร่ และการประเมินผล
ขนั้ ตอนดงั กลา่ วนอี้ าจดไู มจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งใชก้ ารมสี ว่ นรว่ ม แตห่ ากใชก้ ารมสี ว่ นรว่ มจากชมุ ชน ผลการดำ� เนนิ งาน
กย็ อ่ มแตกตา่ งกนั เชน่ หากคนในชมุ ชนไดม้ สี ว่ นรว่ มในการแจกหรอื ตดิ โปสเตอร์ คนในชมุ ชนกจ็ ะตระหนกั
วา่ สถานท่ใี ดทจ่ี ะควรตดิ โปสเตอร์ มีคนดูมากหรือนอ้ ย ท�ำให้ตา่ งไปจากการสอ่ื สารจากคนภายนอก เช่น
