Page 61 - การวางแผน การออกแบบ และการผลิตสื่อชุมชน
P. 61
การใช้และพฒั นาสือ่ บคุ คลและเครอื ข่ายการสื่อสารเพอื่ การพฒั นาชมุ ชน 12-51
เร่ืองท่ี 12.2.3
ข้ันตอนการพัฒนาเครือข่ายการส่ือสาร
หัวเรื่องที่ผ่านมาแสดงให้เห็นแนวคิดการพัฒนาเครือข่ายการส่ือสารเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ส�ำหรับ
หวั ขอ้ นจี้ ะนำ� เสนอใหเ้ หน็ ขนั้ ตอนการพฒั นาเครอื ขา่ ยการสอ่ื สาร จำ� แนกไดเ้ ปน็ สข่ี นั้ ตอน คอื การวางแผน
และการก�ำหนดเปา้ หมาย การวิเคราะห์เครอื ข่าย การพัฒนาและการท�ำกจิ กรรม และการประเมินผล ซึง่
ไมต่ า่ งจากขน้ั ตอนของการพฒั นาสอื่ บคุ คลในตอนทผี่ า่ นมา เนอื่ งจากทงั้ สองจะเกย่ี วขอ้ งกบั การพฒั นาคน
1. ขั้นตอนการวางแผนและการก�ำหนดเป้าหมาย
การวางแผนและการก�ำหนดเป้าหมายเป็นสิ่งจ�ำเป็นเพราะจะเป็นแนวทางในการด�ำเนินงานการ
พฒั นาเครือข่าย ทงั้ น้ี การพัฒนาสามารถดำ� เนนิ การไดโ้ ดยสมาชกิ ในเครอื ข่ายเอง และคนภายนอกเครือ
ขา่ ย แตห่ ากเปน็ แนวทางทด่ี ที ว่ี างอยบู่ นกระบวนทศั นก์ ารพฒั นากระแสทางเลอื ก (alternative paradigm)
จ�ำเป็นจะต้องให้สมาชิกมามีส่วนร่วมในการด�ำเนินงานวางแผนและการก�ำหนดเป้าหมาย เพราะจะท�ำให้
เห็นปัญหาและแนวทางการแก้ไขด้วยตนเอง ส�ำหรับคนภายนอกเครือข่ายอาจช่วยได้ในแง่ของการเป็น
ผู้ประสานงาน การเสริมพลังความรใู้ นด้านตา่ งๆ
ส�ำหรบั ขัน้ ตอนการวางแผนและการกำ� หนดเปา้ หมาย สามารถอธบิ ายได้ดงั น้ี
ลำ� ดบั แรก การก�ำหนดประเด็นในการพัฒนาเครือข่าย ในสว่ นนจ้ี �ำเปน็ ตอ้ งวเิ คราะหเ์ ครอื ขา่ ยไป
พรอ้ มกนั วา่ เครอื ข่ายนน้ั มปี ัญหาอย่างไรและจะน�ำไปส่กู ารพฒั นา รายละเอียดในหัวข้อถดั ไป
ลำ� ดับทส่ี อง จึงนำ� ไปสู่การก�ำหนดเกณฑ์การพัฒนา ซง่ึ จะเป็นมาตรวดั ท่ีจะใชใ้ นการประเมนิ ผล
ส่วนใหญจ่ ะมาจากประเดน็ ท่ีกำ� หนดในล�ำดับแรก เช่น หากพิจารณาเฉพาะในดา้ นองค์ประกอบของเครือ
ขา่ ย ถา้ เครอื ขา่ ยมปี ญั หาดา้ นการขาดความรู้ เกณฑก์ จ็ ะเนน้ การพฒั นาความรู้ หรอื หากมปี ญั หาเรอ่ื งการ
ขาดโครงสร้างเครือข่าย เกณฑ์ก็จะต้องเน้นการพัฒนาโครงสร้าง และหากเครือข่ายมีปัญหาระบบการ
สอ่ื สารภายในเครอื ขา่ ยทไ่ี ม่สมบูรณ์ เกณฑ์ทจ่ี ะชว้ี ัดกค็ อื ระบบการส่ือสารทสี่ มบรู ณ์
ล�ำดับท่ีสาม คือ การแสวงหาแนวทางการพัฒนาเครือข่าย ซึ่งจะมีได้หลากหลายแนวทาง นับ
ตั้งแตก่ ารบรรยาย การดูงาน และการใหท้ ดลองท�ำกจิ กรรม
โดยส่วนใหญ่ เครือข่ายชุมชนชาวบ้านมักจะเน้นการใช้การดูงานเป็นการพัฒนาความรู้เป็นหลัก
(เสรี พงศพ์ ิศ, 2548) ซึ่งในส่วนนี้ อาจตอ้ งเสริมเพ่มิ เตมิ กระบวนการวิเคราะห์กอ่ น ระหวา่ ง และหลงั ดู
งาน เพ่ือให้เกิดการพัฒนาได้มากข้ึน กล่าวคือ การเตรียมตัวก่อนไปดูงาน ประเด็นอะไรท่ีจะดูงาน ใน
ระหวา่ งดูงาน จะมีการซักถามประเด็นแบบใด และหลงั ดงู าน ควรน�ำความรทู้ ไ่ี ดม้ าวเิ คราะห์และสรปุ ถอด
บทเรยี นในสิ่งทไ่ี ดม้ า
