Page 53 - ความรู้เบื้องต้นการสื่อสารชุมชน
P. 53
แนวคดิ ว่าด้วยชุมชน และความสมั พนั ธ์ของการสอ่ื สารกับการพฒั นาชุมชน 4-43
การพฒั นาและดอ้ ยพฒั นาระหวา่ งประเทศ ประเทศทรี่ ำ่� รวยมกั จะพรากเอาทรพั ยากรจากประเทศทยี่ ากจน
กวา่ ดว้ ยอำ� นาจเศรษฐกจิ และการเมอื ง ไมแ่ ตกตา่ งไปจากเมอื งใหญๆ่ กม็ แี นวโนม้ จะเบยี ดบงั เอาทรพั ยากร
จากเมืองระดับรองๆ ไปจนถึงจากชนบทที่อยู่ห่างไกล จนเกิดเป็นความไม่เท่าเทียมกันในเชิงโครงสร้าง
จากการกระจกุ ตัวของความมง่ั คัง่ และผลประโยชน์ต่างๆ น่นั เอง
4. ความเป็นชาติในชุมชนโลก
นอกจากการใชเ้ กณฑเ์ รอ่ื งพนื้ ท่ีมาจ�ำแนกชมุ ชนในยคุ แรกออกเป็น “ชนบท” กบั “เมือง” แล้ว
เมื่อสังคมเปล่ยี นผ่านเขา้ สู่กระแส “โลกไร้พรมแดน” หรือที่รูจ้ ักกันในช่ือของ “โลกาภิวัตน์” (globalisa-
tion) การสื่อสารกับความเปน็ ชุมชนก็ไดป้ รบั เปลยี่ นและเกิดโฉมหนา้ ชุมชนแบบใหม่ท่ีต่างไปจากเดิม
“โลกาภิวตั น์” เกดิ มาจากการเช่ือมรอ้ ยระหว่างกัน (interconnection) หรอื การทท่ี ุกชาตใิ นโลก
มีสายสัมพันธ์บางเส้นที่โยงใยระหว่างกันอยู่ สายสัมพันธ์นี้ไม่ได้อยู่ในระดับของการโยงข้ามพ้ืนท่ีทาง
กายภาพหรือพื้นที่ทางภูมิศาสตร์เท่าน้ัน แต่ยังหมายรวมถึงลักษณะของการข้ามพรมแดนทางเศรษฐกิจ
การเมอื ง สังคม และวัฒนธรรมดว้ ยเชน่ กนั เช่น ตัวอยา่ งการเคลอ่ื นย้ายขา้ มพรมแดนทางภูมศิ าสตรข์ อง
ผคู้ น นกั ท่องเทย่ี ว แรงงานขา้ มชาติ ผู้ลี้ภยั บคุ ลากรทางวชิ าชพี เปน็ ตน้ แตใ่ นอกี ด้านหน่ึง โลกาภวิ ัตน์
ยังถูกมองด้วยว่าเป็นการเช่ือมร้อยชาติต่างๆ และคนแต่ละคนผ่านมิติการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และ
วัฒนธรรม อาทิ การบริโภคข่าวสารผ่านส�ำนักข่าวข้ามชาติ หรือการเสพวิถีชีวิตแบบอเมริกันชนผ่าน
ภาพยนตร์ฮอลลีวูด เป็นต้น ด้วยเหตุน้ี โลกาภิวัตน์จึงท�ำให้เกิดการเสพวัฒนธรรมท่ีเหมือนหรือร่วมกัน
ทวั่ โลก และทำ� ใหค้ นทงั้ โลกทมี่ ปี ระสบการณแ์ ตกตา่ งไปจากการเสพคณุ คา่ ความหมายแบบทเ่ี คยสมั ผสั ได้
จากวฒั นธรรมดง้ั เดิมในท้องถนิ่ ของตน
นอกจากน้ี ในกระบวนการโลกาภิวัตน์ การส่ือสารของมนุษย์ได้เข้ามามีบทบาทเชื่อมร้อยผู้คน
ในสังคมท้องถิ่นต่างๆ ทั่วโลกเข้าไว้ด้วยกัน เช่น การส่ือสารผ่านเครือข่ายโทรคมนาคม ดาวเทียม
อนิ เทอร์เน็ต ฯลฯ และท�ำใหเ้ กดิ ปรากฏการณท์ ีเ่ รยี กว่า “การบบี อดั ตัวของเวลาและพืน้ ท”่ี (time-space
compression) จนในทสี่ ดุ โลกทง้ั โลกกห็ ดแคบลง และกอ่ กำ� เนดิ เปน็ “ชมุ ชนโลก” (global community)
ท่ีไร้พรมแดน
เน่ืองจากโลกาภิวัตน์เป็นปรากฏการณ์ของการส่ือสารและการเสพวัฒนธรรมแบบ “ข้ามชาติ”
(internationalisation) นอกจากโลกาภวิ ตั นจ์ ะมอี ทิ ธพิ ลหรอื ผลกระทบตอ่ ชมุ ชนดงั้ เดมิ ทงั้ “ชนบท” และ
“เมือง” ดว้ ยแลว้ ค�ำถามส�ำคญั อีกข้อหนึ่งกค็ ือ เมือ่ มีการเช่ือมร้อยมนุษยชาตเิ ขา้ สู่ “ชุมชนโลก” ท่เี ปน็
หน่ึงเดียว แล้ว “ความเป็นชาติ” (nationality) จะยังสามารถด�ำรงอยู่ต่อไปได้หรือไม่ หรือการปะทะ
ประสานและตอ่ สรู้ ะหว่าง “ความเปน็ ชาต”ิ กับ “ความเปน็ โลก” นนั้ จะปรากฏออกมาอย่างไร
ค�ำวา่ “ชาติ” (nation) เปน็ สำ� นกึ ทแี่ ทรกซมึ อยใู่ นการสื่อสารและวฒั นธรรมร่วมสมัยท่เี วยี นวา่ ย
อย่รู อบๆ ชีวิตประจ�ำวันของเรา ตวั อย่างเช่น ทุกแปดโมงเช้าและหกโมงเยน็ คนไทยทุกคนจะได้ยินเพลง
ชาติไทยเผยแพร่ผ่านวิทยุและโทรทัศน์ทุกสถานี แบบเรียนและต�ำราประวัติศาสตร์ในสถาบันการศึกษาก็
เป็นสื่อที่เข้าถึงเยาวชนที่ต้องอ่านและท่องจ�ำ การออกฉายภาพยนตร์และละครโทรทัศน์อิงประวัติศาสตร์
