Page 56 - ความรู้เบื้องต้นการสื่อสารชุมชน
P. 56
4-46 ความรูเ้ บ้ืองต้นการสอ่ื สารชมุ ชน
เร่ืองท่ี 4.2.2
การแบ่งประเภทของชุมชนโดยใช้เกณฑ์เรื่องกลุ่มคนและสายสัมพันธ์
เม่ือทฤษฎีชุมชนศึกษาพัฒนามาสู่ยุคปลายศตวรรษท่ี 20 อันเป็นช่วงที่ชุมชนแบบใหม่ๆ อุบัติ
ขึ้นมา และมากไปกว่าแค่ประเภทของชุมชนท่ีจ�ำแนกไว้ด้วยเกณฑ์เร่ืองพ้ืนที่เพียงอย่างเดียว ฉะนั้น เรา
จึงอาจพิจารณาการแบ่งประเภทของชุมชนที่ต่างออกไปด้วยเกณฑ์เรื่องกลุ่มคนและสายสัมพันธ์ระหว่าง
ผคู้ น ทง้ั น้ี หากคณุ ลกั ษณะขอ้ หนงึ่ ของความเปน็ ชมุ ชนเกดิ จากกลมุ่ คน (group of people) ทรี่ วมตวั กนั
บนความสนใจทางสงั คม (social interest) และความสมั พนั ธ์ทางสังคม (social relationship) จนเกิด
กลายเป็นสำ� นึกร่วมกันของ “ชมุ ชน” ในที่สุด ดังนน้ั กลมุ่ คนและสายสมั พันธจ์ งึ อาจถกู ใช้เป็นเกณฑ์เพอื่
บ่งบอกว่า ชุมชนหน่ึงเหมือนหรือต่างจากชุมชนอื่นอย่างไร โดยในที่น้ี ผู้เขียนจะขอยกตัวอย่างชุมชนที่
น่าสนใจตามเกณฑ์ดังกลา่ วมาอธบิ าย 3 ประเภทดว้ ยกัน ได้แก่
(1) ชุมชนที่เกิดจากรสนิยมและลีลาชีวิตร่วมกัน ในขณะที่นักทฤษฎีสายมาร์กซิสม์เดิมศึกษา
ปรากฏการณท์ เ่ี รยี กวา่ “ชนชน้ั ” (class) ในสงั คม ในชว่ งหลงั ของศตวรรษที่ 20 นกั ทฤษฎวี พิ ากษร์ นุ่ ใหม่
ชาวฝร่ังเศสทีช่ อื่ ปิแอร์ บูร์ดิเยอ (Pierre Bourdieu) กลบั เหน็ ว่า ชนช้นั เปน็ ภาพทใ่ี หญ่เกินไป และหัน
มาใหค้ วามสนใจศกึ ษากลมุ่ คนหรอื ชมุ ชนทย่ี ดึ โยงกนั ไวด้ ว้ ย “รสนิยม” (taste) และ “ลลี าชีวิต” (lifestyle)
ร่วมกนั
แม้นักทฤษฎีสายการสื่อสารการตลาดจะมองว่า ลีลาชีวิตเป็นตัวก�ำหนดวิถีการบริโภคของกลุ่ม
คนที่มฐี านะเปน็ “ผูบ้ ริโภค” หรือ “กลมุ่ เป้าหมายทางการตลาด” ในระบบการขายสนิ ค้าและบริการ แต่
บูร์ดิเยอกลับสนใจรสนิยมและลีลาชีวิตในฐานะกลไกยึดโยงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับมนุษย์ และ
มนุษย์กับวตั ถเุ ข้าไว้ดว้ ยกัน
ตามทศั นะของบรู ด์ เิ ยอ รสนยิ มเปน็ ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งคนกบั วตั ถทุ เี่ กย่ี วขอ้ งกบั การสรา้ ง/การ
ผลิต/การครอบครองการใช้วัตถนุ นั้ ๆ เพ่ือบง่ บอกสถานะของตวั บคุ คลในกลมุ่ สังคม แวดวง หรือในชุมชน
หนงึ่ ๆ และรสนยิ มน้ันกจ็ ะทำ� หนา้ ท่เี ลือกลลี าชวี ิตของปจั เจกบคุ คลทจ่ี ะสอ่ื สารว่า เราเปน็ ใคร เหมือนหรอื
ตา่ ง หรือแมแ้ ต่โดดเดน่ (distinction) จากผูค้ นในกลุม่ สงั คมอื่นอย่างไร (กาญจนา แกว้ เทพ และสมสขุ
หนิ วิมาน, 2551) เชน่ ถา้ เราอยูใ่ นกลุ่มหรอื ชมุ ชนของผมู้ รี สนิยมท่รี กั สุขภาพ รสนยิ มดงั กลา่ วก็จะกำ� หนด
ลีลาชวี ติ ดา้ นต่างๆ ของเราทต่ี อ้ งดแู ลสุขภาพ ไมว่ ่าจะเปน็ การกนิ อาหารที่ถูกอนามยั การออกก�ำลงั กาย
เปน็ ประจำ� การพกั ผอ่ นใหเ้ พยี งพอ การใชช้ วี ติ ทถ่ี กู สขุ ลกั ษณะ การเลน่ โยคะ สปา และทำ� ทรตี เมนต์ ฯลฯ
หรือหากเราเป็นกลมุ่ คนทม่ี ีรสนยิ มแนวฮิปสเตอร์ (hipster) กจ็ ะมกี ารเลือกลลี าชีวิตเพือ่ ส่ือสารอัตลกั ษณ์
ความเป็นฮิปสเตอร์หลายรูปแบบ อาทิ ต้องสนใจการอนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม บริโภคอาหารออร์แกนิก รัก
สขุ ภาพ มีความคิดแบบหัวกา้ วหนา้ ชืน่ ชมงานศิลปะ เสพดนตรีทางเลือก ชมภาพยนตรน์ อกกระแส ปั่น
จกั รยานเปน็ กจิ กรรมยามว่าง ฯลฯ
