Page 33 - การวางแผน การออกแบบ และการผลิตสื่อชุมชน
P. 33
การใชแ้ ละพัฒนาสอื่ บุคคลและเครือข่ายการสอื่ สารเพ่อื การพฒั นาชุมชน 12-23
1. การวางแผนและการก�ำหนดเป้าหมาย
ขนั้ ตอนแรกของการพฒั นาสอื่ บคุ คล คอื การวางแผนและการกำ� หนดเปา้ หมาย ในขนั้ ตอนนหี้ าก
เป็นหน่วยงานหรือองค์กรท่ีจะพัฒนาสื่อบุคคลโดยทั่วไปก็มักจะก�ำหนดเป้าหมายจากนโยบายขององค์กร
เปน็ หลัก และน�ำมาสูก่ ารตงั้ เปา้ หมายว่าจะพฒั นาส่ือบุคคลน้นั ไปในทศิ ทางใด ตัวอย่างเชน่ การพัฒนาสื่อ
บคุ คลใหเ้ ปน็ นักสง่ เสริมการเกษตรกจ็ ะมงุ่ เนน้ การพัฒนาสูเ่ จา้ หน้าทีท่ ีฉ่ ลาดเฉลยี ว (smart officer) ดังที่
อธิบายไว้ข้างต้น หรือกรณีของส�ำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ที่ท�ำงานด้าน
สุขภาวะ ได้วางเปา้ หมายจะพัฒนาใหเ้ กิดสือ่ บุคคลท่ที �ำงานด้านการสอ่ื สารสขุ ภาพ จงึ ไดก้ ำ� หนดนโยบาย
ท่ีจะพัฒนาบุคคลให้เกิดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสุขภาพบนกระบวนทัศน์ใหม่คือ “การสร้างน�ำซ่อม”
ควบคู่กับการพัฒนาแนวคิดการสื่อสารสุขภาพในหลากหลายรูปแบบ ต้ังแต่การโน้มน้าวใจ การสร้างการ
เปลีย่ นแปลง จนไปถงึ การร่วมกันผลกั ดนั นโยบายดา้ นสขุ ภาพ เช่น การรว่ มรณรงคผ์ ลกั ดันนโยบายด้าน
เหล้าและบหุ รี่
แต่ส�ำหรับการพัฒนาส่ือบุคคลของชุมชน การก�ำหนดเป้าหมายของสื่อบุคคลมักจะมาจากการ
ร่วมคิดร่วมท�ำจากคนในชุมชน (และอาจร่วมมือกับคนนอกชุมชน) ด้วยเหตุน้ี จึงอาจต้องมีการประสาน
พูดคุยกบั คนในชมุ ชน ท้ังผา่ นการสมั ภาษณ์ และการจดั เวทชี ุมชนเพอ่ื ท�ำให้ไดท้ ราบเปา้ หมายของชมุ ชน
ว่าจะตอ้ งพฒั นาส่อื บคุ คลในด้านใด
แตไ่ มว่ า่ การกำ� หนดเปา้ หมายจะมาจากทใี่ ด สง่ิ ทจ่ี ำ� เปน็ ตอ้ งคำ� นงึ คอื คำ� ถามวา่ จะพฒั นา “ใคร”
“พัฒนาอะไร” “เกณฑใ์ นการวดั การพฒั นาคอื อะไร” และ “แนวทางหรือเครื่องมือการพัฒนาคืออะไร”
ค�ำถามข้อแรก การพัฒนาใคร คือ การมุ่งตอบโจทย์ว่า ใครคือเป้าหมายท่ีอยากจะให้เป็น
นกั สอื่ สาร ในสว่ นนอี้ าจเปน็ คนในองคก์ ร รวมถงึ คนนอกองคก์ ร เชน่ คนในชมุ ชน นกั พฒั นาเอกชน เยาวชน
อสม. การก�ำหนดโจทย์ขอ้ นจ้ี ะส่งผลตอ่ แนวทางการพฒั นาท่แี ตกต่างกัน
คำ� ถามที่สอง การพัฒนาอะไร คือ การมงุ่ วิเคราะหเ์ พ่มิ ถงึ กลมุ่ คนที่จะพฒั นามีปญั หาในด้านใด
และต้องการเสริมสมรรถนะในด้านใด ซึ่งจ�ำแนกได้สามด้านคือ ความรู้ ทักษะการส่ือสาร และกลยุทธ์
ทางการสื่อสาร ค�ำถามในข้อน้ีจะเก่ียวพันกับการออกแบบการพัฒนาสมรรถนะส่ือบุคคลโดยตรง ซึ่งจะ
กลา่ วถึงในรายละเอียดในหวั ขอ้ ถัดไป
ค�ำถามข้อที่สาม การก�ำหนดเกณฑ์การพัฒนาเป็นสิ่งท่ีจ�ำเป็นเพราะจะเป็นเสมือนมาตรวัดท่ีจะ
ทำ� ใหก้ ลายเปน็ สอ่ื บคุ คลทต่ี งั้ ใจไว้ เกณฑด์ งั กลา่ วนน้ั มกั จะมาจากเปา้ หมายทว่ี างไว้ และมกั จะนำ� ไปสกู่ าร
วดั หรือการประเมินหลงั จากการพัฒนาในตอนท้ายสุด
คำ� ถามขอ้ ทสี่ ี่ แนวทางการพฒั นาจะใชว้ ธิ ใี ด โดยทวั่ ไปในกรณขี ององคก์ รภาคเอกชนและภาครฐั
การพัฒนามักจะประกอบดว้ ยแนวทางดงั น้ี
(1) การออกแบบเป็นหลักสูตร และใชก้ ารอบรมและการสอนเปน็ แนวทางหลกั แนวทางดงั กลา่ ว
จะมุ่งเน้นการให้การศึกษาเป็นหลัก โดยอาจใช้การบรรยาย การหยิบยกกรณีศึกษาท่ีประสบความส�ำเร็จ
ให้ไดเ้ รียนรู้
(2) การดูงาน เพื่อที่จะท�ำให้เกิดการเรียนรู้การท�ำงานเพื่อให้เกิดน�ำกลับมาประยุกต์ใช้กับงาน
ตนเอง แตจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งมกี ารใหค้ วามรกู้ อ่ น ระหวา่ ง และการถอดบทเรยี น จงึ จะประสบความสำ� เรจ็ รวมถงึ
